Special Sermon.

Without love-nothing

( Dawtnak a um lo ah cun…)

By Rev. Sang Cung Uk

Caangthim : I Corinthians 13:1-13.

Biadomh nak:

Hlei pa khat a um i cu hlei cun motor an liam sual leng mang i, accident an tong lengmang, minung tampi an thi, tampi an i hliam an ti. Tuanvo ngei tu pawl nih khua an khan mi cu “cu hlei kamah zulko- motor pakhat in chiah peng sisehlaw, accident an ton caangkain siizung ah phurcawlh hna seh”an ti i zualko- motor pakhat an chiah. A hlaim chom poh siizung ah a phurh hna. An tla chuahmah a phurh ve cuahmah hna!

Lam dang a um hnga lo maw?!!. Motor an liam tawnnak hlei kam kha kham hna sehlaw,motor a tla hnga lo, zual ko motor zong chiah peng a hau hnga lo. A hliam mi a thi mi zong an um ti hnga lo.Ruah awk ah ka chim mi a si.

Zei thil poh ah hin Major (Biapi) le Minor ( Biate) a um. Biate kha Biapi deuh i ruah sual ah cun khua khan thiam lo asi. Khrihfa zumh nak zongah “biapi” le “biate” a um. Mah kong cu Pual nih 1 Cor. 13 in a fian ter.

Corinth cakuat back ground tawl pal in van zoh ta usih. Corinth khua zumtu hna nih an i buai pi ngaimi thil pahninh a um.

1. Denomination ( Bu) ah, “Peter tanh tu, Paul tanhtu, Appolo party, Jesuh zultu ” ti bak in an i then len, an i sawi len.
2. Spiritual gift ( Thlaurau laksawng) kong ah, “ Phungchim thiam laksawng a biapi, Holh theih lo a bia pi etc…tiin an i el len, an buai len ti an si.

Pual nih a zohkho ti hna lo i, ca kuat( 1 Cor.13) hin a cawn piak hna. Corinth zum tu hna nan buai hnawh lenmi Bu, le Thlarau lasawng nak khan “Dawt nak “ tu hi buai pi awk deuh nan si. Bu le thlarua laksawng hna cu Biate(Minor) an si dawtnak tu hi Biapi(Major) asi. A taktak chim ah cun “ Dawt nak a um lo ah cun a dang kha cu pakpalawng an si” a ti bak ko hna.

Bia chung:

Khrihfa mi hna kan nun ning hi ruah than a hau ve tawn.Kan nih theh zei dah kan buai pi? ‘Biapi’ ah maw kan buai ‘Biate’ ah… ti ruah kan sawm hna. Ka hmuh ning ah cun Khrihfa sinakah a biapi bikmi cu “ Dawtnak” hi a si ko ,ka ti. Kan Bible muru zong hi dawt nak kong asi ko. “ Pathain nih vawlei a dawt tuk caah a fapa ngeih chun a pek... ( Johan. 3:16). Dawtnak ruang ah Jesuh nih a nun a holh. Jesuh nih Peter kha voi thum tiang nawlh in a bia a hal i Peter zong ik thluahmah in a tah phah mi kha “ Peter na ka daw maw” ti a si kha mu. Kan Bible ah Genisis in Bia thiam tiang ah hri bantuk in ai zampi bia pa khat a um i mah cu “dawtnak” asi tiah Bible thiamsang pawl nih an ti . Paul nih a uar khun i, “ Dawt nak lo cun a dang cu papalawng” a ti phah. Kan nih theh dawt nak hi kan sunhsak tak maw?.Biate ah kan buai deuh sual maw? (Vawlei chawva, Holh theih lo, Phungchimthiam, etc…)

Jesuh nih a buai pi mi cu dawtnak asi. “ Pakhat le pathat i daw uh a kan ti.Cu kong cu a nawlh lengmang.A nunnak nak in a fian ter. Cucaah, Dawtnak tu hi buai buai awk tlak a si ti Pual bia hlan in kan sawm hna. Dawt nak kong kan buai tikah a biapi mi thil pa 2 a um.

1.Dawt nak cu dawtnak in leh rul lawng ah sullam a ngei.

Kan Bible tuanbia ah David nih a fapa Absolom( ral a tho i a pa a dotu) kha a dawt peng: Absolom kha fak in nan ti lai lo tiah a ralbawi a chimh hna, a ngai peng, bia neem in a sin ah kir ding in a sawm peng. Ngaih chia tak asi ko. Absolom nih a pa dawt nak a thei lo. A pa dawt nak kha dawt nak in a lehrul lo, huat nak tuin a leh rul …A phi cu Absolom cu kuh thing ah a sam in a thlai i ralkap pawl nih an thah.. A fa thih thawng a theih tikah, Divid cu a taang a cum i Absolom nangmah aiah keimah sining law tiah a tap. David nih chim a duh laimi cu “ Absolom kan dawt nak hi dawtnak in van ka let ve law hi dirhmun cu kan phan hnga lo” ti khi a si ko hnga dah. Dawt nakkong ah i rinh hna hlah u sih.Mah nih thawk hmasa hna usih. Dawt nakin i lehrual hna usih. Mifim Ovid nih “ to be loved , be love able” a ti. Dawt zong i hawlh thiam kan hau . Dawt ai hlawh deuh mi poh dawt deuh an si tawn. Laimi nih” dawt awk tlak lo a kan dawtu” ti hi kan uar. Dawt awk tlak deuh i um zong hi kan i zuam ve a hau cang. Pual nih “ Dawt nak lei tu i ba uh” a ti kha. Dawt nak leiba i cham hna u sih. Pathian sin zawng ah kan i lawm tuk tiah chim hna usih. Mizo hla sak thiam C. Luii nih Jesuh nih dawtve a duh nak hla in fiangngai in a sak mi cu “ Dawt nak nih Dawtnak a ngen ve” ati. Dawt nak cu dawtnak in lehrul lawng ah sullam a ngei.

2. Tangdor nak a um lawng ah Dawtnak sullam a ngei.

Jacob le Esua tuan bia kha drama phunin van zoh ta hna usih. Gen. 27 le Gen.33 kha a feeling a dang ngai lai. Gen. 27 ah cun Jacob nih a u Esau kha a hlen( Sabuti kheng khan in Upa sinak right kha a cawk) i E sau a thin a hang i, a nau Jacob cu ka thah lai a ti i,a zaam. Thinhan nak, huat nak, tliknak, zaam nak, i rem lo nak lawng te a cuang. NAIN, Gen. 33. ah cun Esua le Jacob an i kup i, an i rek,an tap, lomhnak mitthli a luang.

Why ?

Jacob nih a thin a hang tukmi a u kha tangdor nak in a sal le a thlah hna i, ngeihthiam a va hal, dawtnak a va langth ter. Tang dawr nak in a chuak mi dawtnak hi mi nih a celh bel lo. Jacob tangdawrdawtnak nih Esua cu a lung a hno ter i, an u nau an kup , an rek, an tap.A drama a thelng diam ai . Hlannak in an daw deuh. Tangdor nak a um loah cun dawtnak a nung kho lai lo. Khrihfa bu zongah tangdawrnak a um loah cun dawtnak a um kho lai lo. Dawt nak a um lo ah cun Pual bia am in chim ah cun.., kan pumh,thawhlawm, kan thlacam, kan pianthar, kan rawluh etc..zei zong te hi “ zeihmenh lo ” a si ko lai.

Biadongh nak:

Dawtnak kong cu chim ah a dong kho lai lo. Tuah tu ah a sullam a ngei ding a si. Proverb hlun pi pa khat ka lung ah a chuak, “ love is notsomething we find, love is something we do ” ti a si.Jesuh Khrih zong vawlei ah dawtnak a hong kawl lo, dawtnak a hong tuah. Kan ram, ka family, kan community caah dawtnak kawl caan asi ti lo, dawtnak tuah caan tu asi.

Pathain sunpar nak caah si ko seh!

(December 20, 2009) Zarhpini Online Sermon.

Tho u sih law sa u sih

By Andrew Mang Len Pau

Nehemiah 2:17,18.

Biadomhnak

Christmas zong cu a nai cang. Phungchimtu hna le catialtu hna tam deuh nih cun Christmas he pehtleih in an chim an tialmi a um cang ko lai.. Hi thla hi vawileicung Khrihfa vialte nih an i ngaihtukmi thla cu a si. Kannih Laimi zong nih kan ni ngaihtuk ve. Zeitluk indah kan ni ngaih hna tiah cun December ni khat in Christmas tu ah cu kan ni thawk cang hna. Christmas le NewYear caan hi kannih zumtu hna zong Thlarau lei le pumsa lei in kan nunnak le kan ruahnak kan i tharchuah caan le zumhnak ruahcahnak thar he kan nun nak Pathian sin ah kan pek caan a si . Chim ka duhmi cu hi thla hi kan nih Laimi hna caah cun pumpak i check nak thla a si.

Nihin kan ram le kan mi phun sining hi a ho pohnih theihdih a si ko. Laimi zapi nih kan chim uar deuhmi cu kan lairam kong a si ti loh. Kan phung le kan lam kongzong a si ti loh. Kan chim uar deuhmi cu ram dang kong a si deuh cang. Kawlram lei kan chawnh tikhna zongah Lai lei kong a tam ti loh. Kan chim cio deuhmi cu Malaysia, Austrilia le American etc…hi a si ko hna.. Curuangah tu thla ah hin Kan ram kan mi phun caah thiltha zeidah kan tuahlai ti le, ka ram le ka miphun hi kan zawnruat taktak maw ti hi pumpak te in i check hna u sih ti ka duh. Nehemiah nun hmang in kan van zoh hna lai cu!

Nehemiah cauk hi B.C. 443 hrawngah an rak tialmi a si. Cauk hmete a si ko na tein cawnawk tlak thil tampi a um .A kong cu Bibal ah kan rel cio ko cang caah tam chim ka tim lo. A nunnak nih a kan cawnpiak mi le a kan hmuhsakmi thil pakhat hnih tu kan zoh ti hna lai cu!

1. Ram le Miphun caah thlacam a cawnpiak

Suza i Siangpahrang inn ah a um lio ah Judah lei in a unau le a hawi le nih an rak tlawng. Nehemaih nih a nung rihmi Judah mi (sal in chuahmi) hna kong le Jerusalem khua kong kha a hal hna. A u nau le a hawi nih Jerusalem khua i an dirhmun le an khuasakning cu an chim. Nehemiah cu an chimmi an bia a theih bakah a thu i a tap. Saupi ngeihchia in a um i rawlulh in thla a cam colh (v. 4). Dawtmi u le nauhna, nihin ah hmunkip kakip in kan lairam le ramdang a peemmi u le nau hna kong cu kan theih peng ko hna. Anih caah kan tap bal maw? Rawl ulh le biatak in thla kan cam piak bal hna maw? Nehemaih nih, rawl ul thlacamnak ah biapi in a chimmi cu a mah le a innchungkhar nih an tuahmi sualnak le Israel mipi nih an tuahmi sualnak caah ngeihthiam hal a si. Kan nih tah zei tin…? Ni hin kan nih kan thlacam he cun a dang ngai ko. Nihin kannih kan thlacam micu kan mah pumpak nun nawmhawk le duhdimnak caah an si deuh tawn. Cu caah Pathian kan biak ning le kan thlacam ningzong hi i check than hna uh sih.

2.Ram le miphun caah tuan a kan cawn piak

Jerusalem kong an chimh lioah Nehemiah a ngeih a chiat ter bikmi cu Jerusalem kulhnak vampang a cimhnak kong hi a si ko lai. Siangpahrang inn ah um i khuasak riantuan cu zei tluk in dah aa nuamh lai mu!. Nehemiah cu thlacam lawngin a ram le a miphun a dawtnak cu a donh ter loh. Siangpahrang sinah a kal i a mah bak nih va kal i va remh dingah nawl a va hal. Siangpahrang hmai valuh cu a ngeihlah tuk ko lai . A si natein ram le mi phun caah thih le thih nun le nun ti bakin a va tawn ko. Kan nih tah kan ram le kan mi phun caah Nehemaih bantukin kan ngamh hnga maw? Jerusalem a phanh hnu zongah pumpek in hruaitu dir hmun ah a dir thiamthiam.. Pathian bia in lungkhat pumkhat si ding in thazang a pek hna. Cu lawng si loin amah bak nih a tuanpi hna. A ram le a miphun hna caah cun a mah a philh peng. A mah ca a ruat bello. Kannih tah a mah bantukin kan huam hnga maw? Mahzawnruat lo hruaitu tha hruainak tangah mipi an tangrual i, Jerusalem khuakulhnak vampang cu ni 52 bak ah an lim ko.

Biadonghnak

Khua pa khat a dir khawhnak a hrampi pakhat ah a tel ve mi cu khuakulhnak vampang hi a si. Ni hin kan miphun le kan ram kanzoh ah ,kan zumhnak hauhruang vampang cu a rawp thluahmah cang (Religious wall). Kan sipuazi vamping zong hi a rawk cuahmah cang (Economic wall). Fimcawnnak kan vampang zong hi a cim caumah cang (Educational wall). Kan vampang vial te cu mei nih a hrawh dih cang hna (1:3).

Kan ram le kan miphun siamnak dingcu kan mah rian a si. Cu remh nak ding ah Pathian nih tuanvo a kan pek. U le nau hna …Nehemiah nih a unau Judah mi pawl sin ah thazaang pek nak bia a chim mi bang , kan nih vial te zong nih “tho u sih law sa u sih.”

(December 13, 2009) Zarhpini Online Sermon.

Hnerhte Sin In Zeibantuk Umtuzia le Fimnak Dah Kan I Lak Lai?

By Lal Awi

Bible caang Thim: Maw zaangthupa, hngerhte sinah khin va kal tuah; an umtuzia khi va ruat hna law fimnak i lak tuah. Bawile upa le uktu zeihmanh an ngei lo nain, tthal caan ah an rawl kha a timh hna i rawlttuan caan ah an i caw

mnak ding kha an pumh an khawmh hna (Phungthlukbia 6:6-8).

Lunglomhnak: A hmasa bik ah caanttha caan sunglawi a kan serpiaktu kan biakmi kan Pathian a min thangtthat si ko seh. Cun, thawngtthabia chimnak caan a ka pe tu PCCF-ttuanvo ngeitu kan upa le hna nan cung zong ah lunglomhnak biachim ka duh fawn.

Thawngtthabia:

Kan thawngtthabia i hrawm ding mi ah kan lut colh lai. Kan Bible caang-thim mi van rel bak ah a lang colh mi thil drama pathum an um. Cu hna cu Cawnpiaktu, Zaangthupa le Hngerhte an si. Tutan ah kei kha thawngtthachimtu le cawnpiaktu dirhmun ah ka um tik ah cawnpiaktu mifim ka si tinak lei ah si lo in ( cun, nan nih kha zaangthupa kan tinak hna zong a si hlei fawn lo) kan zapi te nih Hngerhte sin in zeibantuk umtuzia le fimnak dah kan i lak lai ti kha ka duhnak bik cu a si. Cucu pumpak kan sican ning le dirhmun ca tiang lawng ah si lo in kan Lai miphun huap in van zoh kho u sih law tiah kan sawm duh hna.

Hngerhte (Harvester Ants) sin in pumpak kan caah siseh, cun Laimi kan dihlak nih umtu-ziaza le fimnak kan i lak ding ah a herh ko tiah ka ruahmi thil pathum in ka rak langhter lai:

1. Nun i hrawmhnak le Nun i cheuhnak

Kan theih bantuk in, hngerhte nih rawl le sa ei ding mi ai hmuh le a ton a si cun a rauhhlante ah a dang hngerhte vialte zong a sin an phanh pi a chimh hna i, ti le rawl ei din ding mi an hmuh mi cu an i hrawm cio kho hna. Zeitindah rang ngaingai in an i pehtlaihkhawh ti hi khuaruah har ngaingai a si. Mobile Phone zong an ngei lo i Internet in mail zong an i kua fawn hna lo. Scientists nih an chim ning ahcun chemical smells in an i pehtlai e an ti.

Laimi zong nih cu nunzia cu i cawn kan herh ngaingai. Lawmh a um tuk tawn tiah ka ruah mi cu Lai-forum, Rungcin, Metkhuabo, YCCf biaruahnak ah kan rel tawn mi cu hika hin rian ttuan ding a um e tiah thawng kan i thanh tawn mi te hna, Cuka college le University ah sianginn kai khawh, training kai khawh a si tiah thawng kan i thanh mi te hna le ramdang hmundang ah Laimi tampi fimnak kan cawn khawhnak ding ah lamsialtu vialte hna thawng, Mautam ruang ah Lairam ah paam a tlung i cu kan paamnak le sifahnak chanhchuahnak ding ah hetchet tiah rian ttuannak vialte hna le Concert hna tuah mi te hna, a dang zong an tampi rih.

Cun, kanmah PCCF sining le dirhmun in kan chim a si ahcun sianginn kan luhkhawhnak ding ah pakhat le pakhat sianginn arem bik lai le a ttha bik lai tiah kan i chimh tawn mi tete hna le visa kong he pehtlai in ruahnak kan i cheuh mi le kan i bomh mi pawl hna zong hi an si ve ko. Kan dam lo kan zawt kan fah le ngaihchiatnak kan ton tik ah pakhat le pakhat kan i zoh le kan i hramh te hna zong hi an si. Pakhat nih phaisa hman ding kan ngeih lo can i kan lungre a theih tuk lio ah hawile nih nan kan hman ter mi te hna zong khi an si.

Pakhat le pakhat zawnruahnak thinlung he kan inn pa le chakthlang sin ah, kan Laimi miphun hawi sin ah, kan minung hawi sin ah hika hin tilerawl ei ding a um e, rakra ve ulaw nun rak i hrawm ve u... ti mi dawtnak awthawng hi thang chin lengmang ko seh ti hi thla ka cam. Keimah ka pawkhim ahcun a za ko, midang zeiti an um zong ah ka zei poi lo... ti mi thinlung put cu um hrimhrim hlah seh.

2. A hlan kan in thil rak hmuh kho tu si nak, i timhtuahnak ngeih cia peng le rian fak pi in ttuannak

Kan Bible ah kan rel le kan hmuh bantukin hngerhte cu tthal can ah rawl an khawn hna i ruanttuan can ah an rawl kha an pumh hna ti a si.

Tanghnih kan cawn lio ah a si rua tin ka ruah. Kan rak cawn bal mi pakhat cu “Hngerhte le Khautezik”(pazuatseih and Hnankawng) ti mi tuanbia a si. Cu tuanbia ahcun Hngerhte cu tthal caan ah rian fakpi in le teimak taktak in rian a a ttuan. A ttuan mi chung in a hmuh mi rawl pawl kha a ei dih in a hmang dih bal lo. Hmailei ca-ah tiah khon mi le chiah mi a ngei peng ti a si. Sihmanhsehlaw, Khautezik cu tthalcan-caanttha a ngeih lio ah rian ttuan zuam lo in a um. Nuamnak lawng a rian. A ttuan ko zong ah nikhat a ttuanmi nikhat ah a ei dih peng ti a si ko hnga. Fur caan a chuak, ruahpi a van sur cang i eiawk le dinawk ah rianttuanawk a tthat ti lo tik ah Khautezik cu awklokchong-vansang au in a um. A donghnak ahcun, ka thih cang ne ttung lai, thihnak cha cun tiah Hngerhte sin ah rawl ei awk a va hal ti khi a si.

Laimi hi a tlangpi in kan sining le kan khuaruahning, kan rian ttuanning culture zoh tik ah proactive si lo in reactive lei hi kan si deuh tawn. Cucu pakhatnak ahcun kan tha a thut ve ruang zong ah a si kho men. Cun caan tampi ah, kan ruahnak nih a phanh khawh ve hrimhrim rih lo zong a si kho. Cun proactive ngaimi kan si zong ah a phunphun ruang le sining ruang ah reactive kan si nak zong cu a um ve ko lai. Chim duh mi tu cu kan khuaruahning ah le thil kan tuah-tuannak ah hmuansam hmuansam tal in cun proactive lei ah i thlen cu kan hau ko ti hi kei ka hmuhning a si. Cucu miphun kan tthancho khawhnak ding ah le mi puithling kan si khawhnak ding ah a herh ngaingai mi a si tin ka zumh.

Ramkhelnak lei in kan zoh a si cun kan hruaitu tthattha hna a cheu khat cu proactive ngaimi minung kan ngei hna. Cucu kan van a tthat ngainak a si. A sinan a cheu khat politicians pawl ve zong cu ralkap cozah nih thil a ttha lo mi an tuahmi le an rianttuannak kong he pehtlai in an phunzai thlorchiar sawhsawh fang lawng khi a si tawn hlah maw aw ti khi ruahnak a um tawn. Cu bantuk phunzai le i ceihcum sawhsawh nak nih kan ram a thleng ter kho lai lo i, kan miphun zong a tun mer kho theng lai lo.

Cun, ruahawk a um ngai mi cu, kan miphun tuanbia rel le zoh tik ah a tlangpi in, kan pupa hna chan in a tutiang zong ah , Kawl he kan i pehtlaihnak ah le miphundang he kan i pehtlaih-kawmhnak zong ah kan dirhmun hi passive tiang lawng dirhmun hi kan si tawn hna. Cucu Lungfak ngai kan si nak cu a si.

Cu bantuk cun biaknak lei hruaitu zong rian tampi kan ngei. A bik in siahngakchia a si mi kan dihlak nih a tu lio can hi timhtuah-timhlamh lio can, caan ttha ka ngeih lio caan a si ti i theih peng hrimhrim a hau. PCCF chung ah ah thil harsa tete kan ton lengmang tawn. A ruang cu proactive minung kan si lo ruang ah a si tawn i kan ton mi pawl hna, kan passport kong le immigration ah siseh, kan visa kong ah siseh, kan sianginn kainak ah siseh, kan chawleva kan hmanning cio kong ah, etc an si bik tawn. Reactive minung kan si tawn ruang ah kanmah le kan mah harnak kan i pe tawn i a herh lo ah risk kan tuah mi pawl zong an tam. Cun a herh lo ah a hlei in phaisa zong a dih khun tawn.

Cun mi tampi cu kan nunnak le kan sican ning ah sonhtarnak (excuses) chim ding hi kan ngei tuk tawn. Laimi ka si ruang ah, uknak tthat lo ruang ah, kan sifah harsat ruang ah, curuang ah- kha ruang ah ti khi a si peng tawn. Cucu a ttha lo ngai mi a si tin ka ruah. Caan tampi ahcun excuses kan ngeih mi pawl hi a hman taktak ko lai. A si na in kan mah le kan sining le dirhmun te in a tthabik lei dirhmun ah kan phak khawh ding in i fak pin zuam ding kan si. Cun a taktak ahcun vawlei cung minung pohpoh hi excuses chim ding cu an ngeih dih cio ko hna lai i cu ngeih cio ko bu ah fak pi in ai zuam mi minung kha a puitling mi ah ii chuah mi an rak si ko. Cun Excuses kan ngeih mi pawl hna hi can tampi ahcun kan tha a thut deuh ruang ah le a hlankan in thil timhtuahnak le rian ttuannak kan ngeih lo deuh ruang hna zong ah a si ve kho tawn.

3. Lungrualnak

A pathum nak i hngerhte sin i kan hmuh khawh rih mi umtuzia le fimnak cu team spirit a si. Hngerhte nih rawl le sa an i hmuh si cun pakhat-hnih nih an tuankhawh lo mi le an tei lo mi cu an zapi te in an i bawm, an i zawn hna i ttangrual te in an khur le kua ah an tlunh-phurh tawn. Phundang in kan chim a si cun lungrualnak an ngei kan ti lai.

Laimi kan mifim deuh hna le catial thiam hna nih an ttial-an chim tawn mi cu Laimi cu Khua, Peng le Tlang thinlungput a tthawng tuk, kan ngei tuk ti hi an ttial an chim tawn lengmang. An ttial duhnak le an chimduhnak chung in a fiang ngai in a lang mi cu, cu thin lungput le ruahnak kan ngeih mi cu tthanchonak lei kan karhlannak ah le rianttuannak ah a kan dawntu ngaingai a si ti khi a si tawn. Cucu nan rel lengmang mi le nan theih lengmang mi bia cio a si ko lai.

Kei cu hi kong he pehtlai in kaphnih in ka ruahnak a si zungzal. Cun Khua, Peng le Tlang thin lungput a tthawng tuk tiah negative ngai in criticize an tuah ngai tawn mi hi kei ka philosophy ahcun positive ngai in ka hmuh chel caan a tampi. Cun can tampi ah kan semnak le chuahnak kan khua cio dawtnak thin lungput a tthawng ngai mi le hetchet tiah si khawhning cio in tthancho khawhnak ding i an i zuam mi le fak pi in rian an ttuan mi hi thil ttha tuk a si tiah ka hmuhning peng a si. Mah balte kan miphun i lungruallo nak nih a chuah pi mi result an si hna ding cu a si hrim lo. Cun a si lai ti zong ka zum fawn lo.

Voi tampi cu British ka hawipa he Baguio City he ai hlat ngainak khuate ngai pakhat ah ministry kan tuah tawn. Philippines ram cu ram sifak kan ti ko bu ah, Democracy ram ti cu, an khuate zong ahcun lam tthaten an cawhpiak hna, dinding ti an khuachung ah an ngei kho, mei tthaten an pek khawh hna. A si nan, cu khuate i khua a sa mi minung i an khur khuaruahnak le thin lungput cu a si a fak ngaingai tin ka hmuh. Thinlung khurkhuaruahnak ah an si a fah tuk ahcun a lulu in innlo-khuasak tintuknak lei zong nih a zulh colh ve ko. An fa le hna sianginn kainak kong ah thazang an pe bak hna lo i sianginn an kai hna lo. An fanu le hna ai dawhdeuh poh cu Japan le Middle East ( Arab) lei ah entertainment rian (Bar i lam rian)) ca ah khuapi i um mi mirum pawl nih an chawhhmuhnak le chawlehnak ah an hman hna.

Hi bantuk hmun ah rian kan ttuan fatinte Lailei kan khuate sining kha ka mitthlam ah a cuang tawn. Hika zawn ah fiangngai in hmuh khawh a si mi cu, kanmah Laimi bantuk in mah Laihri tannak khua dawtnak thinlung an ngei lo ca ruang ah le pakhat le pakhat i bawmhnak le fim i chimhnak a um lo ruang ah hi thiltiang an cannak le an tonak hna ve hi a si tin ka hmuhning a si.

Cun khat lei ah, a kan hruaitu le mifim kan ngeih mi nih an kan ti tawn bantuk in, kan Lairam ah Khua, Peng le Tlang thin lungput fak tuk in a cah le a tthawn tuk ruang ah a ttha lo mi thil a cang mi le a chuak cia mi le chuak ding mi tampi a um taktak. Cun, hi zawn ahhin kan i ralrin ding a herh tuk mi a si. Miphun huap in rianttuannak le cawlcanghnak ah Khua, Peng le Tlang thinlungput a thawntuk i cu nih cun hmunkhat ah rian a kan ttuanter khawh lo i, cabuai pakhat ah tthu in ah bia a kan ruahti ter khawh lo ahcun cucu kan miphun ca ah a poi cem mi le kan zawtnak ttihnung taktak thil a si ding a si fawn. Cun, hi thin lungput a thawn tuk sual cun hruaitu ttha kan ngeih mi hna cu hruaitu si kho lo in um khawh a si i, cu nih cun i miphun ca ah kan sunghnak taktak a chuak kho mi a si fawn. Cu ca-ah cun kan miphun nih hngerhte sin in i lungrualnak, hmunkhat ah rianttuanti khawhnak thin lungput, ziaza le fimnak i lak kan hauh tuk nak cu a si.

Biatlangkawmnak: Laimi phun hi miphunpi pakhat kan si ve. Kan miphun kan sican-ning le kan tuanbia rel le zoh tik ah lungfah can a tlawm hrimhrim lo. Kan lungfah tiang le kan phunzai tiang lawng maw a si lai? Sinaisaihlah! Kan dihlak in kan liang cung ah ttuanding mi rian tampi ai khinh ti mi khi kan theih peng ding hrimhrim a si i kan ttuan ding hrimhrim zong a si. Cu rian kan ttuan hna tik ah, kan herh ngaingai mi, kan miphun nih kan i ngeihding mi ziaza, thinlungput pawl hna cu:- Nun i hrawmhnak le i dawtnak; Hmailei ah kan ton hnga ding mi hmu kho cia tu si nak le i timhtuahnak ngei in fak pi in rian ttuan le Lungrual te in rianttuan ti khawhnak hna hi an si.

Thawngtha ai hrawmmi kan dihlak Bawipa nih thluachuahnak kan pe ko seh. Amen.

Kan Nganh Sual Maw?

By Cung Bik (Biak Uk Thawng pa)
Manila

Baibalcang thim: Luka 4:17-18 “Bawipa thlarau cu ka cungah a um. Sifak mi hna sin i Thawngtha chim awk ah chiti a ka thuh i sal tangmi hna sin i luatnak thanh awk ah a ka thlah. Mitcaw mi hna sin i khuahmuh thannak pek awk le Hrem mi hna luat ter dingah khan a ka thlah, Bawipa nih a mi hna a khamh hna ding kum cu va thanh awk ah a ka thlah!”
Dawtmi u le nau, nu le pa hna kan Khamhtu Bawi Zisuh nausem chuahcam cu kan van phan tthan cang.
Khrihfami hna nih kan i ngaih bikmi le kan i hngahhlang ngaimi puai sunglawi zong a si. Chungkhar tling tein le nuam tein hman khawh ding hi saduh thah cio mi a si. Hni puan thar le thilduh ,eidin zalh in khua can kan hmang hna, a nuam hrim ko mu… Merry Christmas hman cu …
Kan theih cio bangin X’mas kong hi mi tampi nih fiangfai tein an kan chimh lengmang ko cang caah a tawinak te tu in ka van chim ve tthan lai. Kan Bawipa Zisuh a chuah lioah khan vawlei ah thil a chuakmi cu Herod siangpahrang nih kum hnih tang hngakchia vialte a rak thah dih hna. Chungkhar vialte cu mitthli le hnapduk he an um. An thisen he kan Bawipa chuahcam cu an rak hman ve kan ti lai cu! Cu bantukin tu chun kan nunnak zong ahhin Christmas lunglawm tein kan hman lioah kan kiangkam ah nu le pa zunngai le fanu le fapa hna zuntuar in a hrammi an um ko, cun nu ngei lo le pa ngei lo mi, sifak santlailo mi hna hawihngar in an hramnak thawng nih ka lungthin hi feichunh bang in a ka kah. Thil thar tete hawi fanu fapa hna an van i hruk lioah mit au ngam loin le hoi sin chuak ngam lo in ai thup ko mi sifak santlai lo kan nunnak te hi cuanh than ah mitthli a tla ko mu.
Kan Bawipa Zisuh Khrih Bethlehem cawrawl einak kuangchungah an thlim ko lio caan te ah khan nichuah lei mifim hna nih laksawng an rak pek ( Mtt. 2:11). Hi lio caan ah hin tuanbia an kan chimh mi Altaban kong kha a tawinak in van chim chin ka van duh ve. Anih hi nausem kut tlai ve ding in a rak ra ve mi a si, a hawile he an van i ton tikah laksawng an i ken dihmi a hmuh i, “Rak ka hngak uh law, Ka va kir lai i laksawng ka vai lak ve lai,” a rak ti hna ti a si. A rauh deuh caah an hngak kho ti loh i an kaltak. Sui le ngun mansung cu a van i put ve, an hnu in a dawi ve hna ti a si. Lampi ah Mipa a leiba ruangah an tlaih i thong ah thlak ding mi pa cu a hmuh i cu pa nih bawmh a hal, i a leiba cu a champiak i a luatter. Cun a kal than i kum hnih tang hngakchia an rak thah cuahmah lio hna a si. Inn pakhat ah a lut i a um. A umnak hna nih fapa pakhat te lawng an ngeihmi kha a um ve ngelcel a mah zong cu tlaih i thah ve ding in ralkap pawl cu an ra. Cu tikah lungvar mansung ai kenmi cun zik a rak nawh hna i (a pek hna) an kal tak tthan, hngakchia pa te cu a luat. A can a um ti loh i kawlnak a thei ti hna loh. Nain ka hmuh hlan lo in ka kawl peng ko lai a rak ti. Voi khat cu khuapi chung ah mi an i sual-ur len ko thawng a theih ve i Messiah timi kong an chim kha a theih. Cu tikah a va chuak ve, lampi ah hlawhhlangnu thong ah kal pi ding in an van hruaimi nu he an i tong tthan zei kan ti hnga ka bawm ko a ti tthan i zei ti awk a thei lo nain mah mi nu cu a bawmh than, a ngeih mi vial te cu a pekpiak dih than. Jesuh ton nak ding ah a timi cu a um ti loh ai. Jesuh vailam an tah lai te ah a van hmuh, aw nangmah hi pei na chuahka in ton kan timhpengmi cu na si cu, tu ceo lawngah maw kan ton, laksawng pek ding zong kan ngei ti loh ee, a rak ti. Jesuh nih tuanpi ah khan na rak ka ton diam ko ee, ti ah a leh an ti.
Dawtmi u le nau, nu le pa hna, tu ni ah mifim pathum hna nih laksawng an va pek i an va ton bantukin tong kho ve ti hlah hmanh usihlaw, Altaban tuanbia nih tu ni ah ton nak lamdang a um ko ti kha a kan cawnpiak ko. Cucu kan Baibal kan relmi Luka thawngtha nih a mah Jesuh hmurka bak in chimmi bia kha a si ko. Kan pawngkam ah sifak santlai lo, zuntuar tap aihram mi hna le thong chung um mi hna sinah luatnak pek le bawmh duhnak thinlungput hi “Tukum Christmas” kan hmannak nih chuahpi than sehlaw hi lungthinput he hmang hram ve hna usih, tiah kan sawm hna.
Cun kan Bawipa Jesuh Khrih hi vawlei ah a ratnak chan zong hi, sifak santlai lo mi hna kan caah le lungkuai i zunngeih tuar mi hna le thongchung um mi hna, sehtan nih a pen hna i sualnak hremhmun thong chung um mi hna, khua hmu kho lo mitcaw, kebei, kan caah a si ti zong hi philh fawn hna hlah usih. Cu vialte luatnak thanh awk ah chiti a thuh i, a ka thlah a ti.
Christmas nih a phurhmi lungthinput he hman le nunpi i zuam hram hna usih, ti buin ka bia ka donghter.
Hi Thawngthabia a rak reltu nan zapi cungah kai lawm, Pathian nih thluachuahnak kan pekpiak hram ko sah.

Zeicah Nunnak Ah Harnak, Hneksaknak Kan Ton?

By Van Cin Thang

Text: James 1:1-8
Psalms catial tu pa nih "Kan chan cu kum sawm sarih a si ko, kan thazang a thawn deuh le sawm riat a si: cu hmanh ah retheihhnak le harnak lawngkha kan ing, kannunnak cu a dih zau i kan lo" a ti.( Salms 90:10). Tahnak hla tial tu mifim pa nih "minung kan nunnak ni le thla hna hi ngaihchiatnak nganpi an si" ati. Hla phuahtu pa nih a ti ve mi cu " ni le thla hna hi ngaihchiatnak le zawnruahnak lawngin a khat" a ti. Harnak, sifah innak cu minung hmaizah a ngei lo. Nunnak ah, nikhat,caankhatkhat ah harnak, sifah innak, ngaihchiatnak , beidonghnak cu ton cio a si. Hi ka ah biahalnak (question) a vun chuak colh mi cu zeiruangah (why?) ti hi asi. Zumhlo tu pawl nih cun "vanchiah" si an ti men lai. Krihfa a si mi, Pathian fa asi mi nang le kei caah ta a phi zeidah a si hnga?

Hmailei ah akan cuanter kho tu, khuaruahhar ngai asi mi Bible cang Rom 8:28 hi a tu le tu kan ilak cio a si, "Pathian nih hin, a mah a dawmi hna caah le amah nih a aatinhmi ningin a kawhmi h na caah cun , zeizong vialte hi a tha lei ah a serpiak ko hna ti kha kan hngalh". A sinain, kan lungchung in bia halnak (question) arak chuak than thiamthiam. Pathian nih zeiruangah harnak, hneksaknak le ngaihchiatnak hi a ka tonter hnga? A phi cu James 1:1-8 ahhin a um.

Pawngkam thil ( historical context).
Pathian le Jesuh sal a si mi James nih alanghter mi cu, hi cacang hi thonginn chungah a um lio a tial mi asi ti hi a si. Thonginn chungcu mitthlam ah vun cuanter hmanhlaw, athurhnawmnak hmunhma a si bantuk in harnak le ngaihchiatnak a rak ton bu in a tial mi a si ti a fiang. Hi ca hi harnak aton cuahmah lio mi miphun 12, ramdang ah a thekdih mi hna sinah a tial mi a si. Cu hna cu miphun 12 (12 tribes of Israel) hna cu, Israel le Jews miphun an si. Rome le an ramchung lila asi mi Scribes, Pharisees le Sadducees pawl nih fakpi in an rak hrem mi hna kha an si. Hi hremnak faktak mi ruangah hin an ram chuaktak riangmang in ram dangah an rak pem nak cu a si. Jerusalem church hi voi 5 renglo hremnak a rak intuar cang. (Lamkaltu 4,5,6,7 le 12 chungah).
Jews Krihfa pawl nih ziah pathian nih hi tluk hremnak fak, harnak akan tonter hnga ti in an khuaruah a rakhar ngai lai. Mi cheukhat cu an zumhnak hlonh, kaltak ding tiangin…. James nih a tial hnawhchan duhmi cu zeiruangah harnak le hneksaknak kan ton aherh ti hi asi. Pathian nih zeiruanah hithil hna ton ding in akan sian ti hngalhternak caah si. Kan nunnak ah ruah lo pi in hneksaknak harnak kan ton khut tikah, zeitindah kan leh( (respond) lai?

I. Pathian nih lunglawm ngai in leh(respond) hna seh ti akan duh.( v 2)
Minung phungning tein cun, harnak kan ton tikah ttah ding le ngaihchiat ngai cio si. James nih phundang in akan timi cu harnak nan ton tikah ilawm uh a kan ti. Hneksaknak nan ton tikah ilawm uh a ti mi hi aleng lei in hmaipanh tein hei nih khi ati mi silo in lungputning khi a chimduhmi a si deuh. Pathian cu a zeizong vialte theihhngalh dih tu le uk tu a si zumh i fekte in kan ibochan khi chimduhmi cu a si. Cu bantuk in Pathian fektein ibochan bu in hneknaknak le harnak phungzakip kan tonmi cungah Pathian thangthat khawh peng le ilawmpeng khawh khi hi text nih a kan chimmi asi. Kan church members pawl pumhnak ah tehte (testimony) an nikhan i, harnak phunphun an tonnak kong hnacu an vun chim cio. Cun Pathian sin an ilawmhnak nih an vun pehzulh lengmang ve . Pathian kha an mawhchiat lo, sual zong an put lo. An tonmi thil poah cungah an inuam an ilawm. Kha hna pawl kha James nih a chimmi cu a si.

Job nunnak kan zoh tikah zeitluk in harnak le hneksaknak atonmi cungah a lung asau kan theihcio ko. A ngeimi vialte stil, ngandamnak, fanu fa pa tiangin a sunghdih. Vanchiatnak achangchang in a ton ko hna nain, vawlei ah atlu i Pathian kha abiak. a chimmi cu; " ka tak lawngin ka nu pawchung in karak chuak in taklawng in ka kir than lai, Pathian nih a ka pek i , Pathian nih alak than, Pathian min thangthat si ko seh." Pathian kha hrutngai in a mawhchiat lo. Pathian nih a ka thah ko nain ka zum thiamthiam rih ko lai a ti. U le nau hna, Hneksaknak kan ton tikah zeitindah Pathian kan leh(respond) ning hna asi? Job bantuk kan si ma? Micheukhat cu, hneksaknak cheukhat lawngah lawmhnak in ka hmang lai kan ti men lai.Hneksaknak cu a phunphun aum, zawtfahnak, sifahnak, sunghnak, accidents …hi hneksaknak phunkhat lawngah hin Pathian sin ilawmhnak in ka hmang lai kan ti kho lo. Lungthin lei( mentally) in, taklei (physically) in maw, Emotionally, thlarau lei in maw kanton mi hneksaknak kip ah alawm kho mi Pathian fanu fapa kan si aherh.
Zei ruangah hneksaknak kan tonmi cungah kan ilawm lai? Zeitiah cun:

II. Pathian nih Hneksaknak kanton micungah kanzumhnak fekter chin akan duh ( vv3-4).
Nifa kan nunnak ah Zei ruangah Pathian nih harnak ton akan sian? Aphi cu verse 3 le 4 chungah Zeicahtiah cu bantuk hneksaknak cu nan zumhnak in nan tei tikah in khawhnak nan ngei. Pathian nih kan zumhnak hneksak( test) a duh ruangah hneksaknak akan pek. Cu cu kan zumhnak tehtepiah (to prove) nakding caah a si. Thil pakhat khat ataktak a si maw si lo ti theihhngalh kan duhtik ah kan test ton. Nunnak ah hneksaknak hna cu kan zumhnak tehtepiah (prove) nak caah a si. Cu caah hneksaknak hna hi hrial awk si lo in a in kho tu kan si kha Pathian nih a kan duhpi mi cu asi. Thil pakhatkhat tlamlingmi sinak ding caah ahhin a caan zong a herh. Hi veres 4 nih "thlarau lei in patling/nutling a si mi nihcun lung saunak kha ngei seh" a ti.
Pathian cu Diamond lungvar rian ( business) chungah a um . Theihcia bangin Diamond lungvar cu lunglak ah a hakbikmi lung aa ai cannak aruangcu a lin ngainak le rihnak, hneknak chungah caan saupi a rak um hmasa cang caah a si. Cu khawhcun a mansung ngai mi thil pakhat ah ai cang. Cu ve bantuk in Pathian nih linhnak , rihnak , hneknak , tukforhnak phunphunah a kan chiahhmasa cio nak cu a si. Hneksaknak kan ton deuhdeuh, kan thawng deuhdeuh, kan i dawh deuhdeuh lai i, Pathian sungpar nak caah santlaih deuh, hman awktlak kan si deuhdeuh lai.
A tu caan te ahhin, thawnginn chungah maw, lungkuainak, lungreitheihnak chungah maw,ngaihchiatnak harnak khurchung ah aapil cuahmah mi hna tampi kan um ko lai.Zeicah hi tei innak hna hi ka ton hnga tin khuaruah har beidongh in aum mi kan tampi kan um len kho ko. Zeicah hi hna hi ka ton hnga tin Pathian hal khawh a si maw? A si. A phi cu:

III. Pathian nih Hneksak bu in bomh a kan duh. (vv5-8).
Hneksaknak kan ton tik caanah Pathian sin ara mi fimnak, bia le lamhruainak kan herh. James nih "Sihmanhsehlaw fimnak a baumi nan um ahcun, Pathian sinah thlacam seh law Pathian nih a pek ko lai;" ati. Hika fimnak a ti mi hi zeikhidah a si? Hi ka i fimnak a ti mi cu vawlei cung nih a ngeimi fimnak khi si lo in Pathian sin a ra mi fimnak( wisdom of God) tu khi a si deuh. Hnkesaknak hna kan ton tikah, teikhawhnak thlarua lei in fim a kan chim tu, a fiangmi thleidan thiamnak hna kha an si. Cu ruangah nan nunnak ahhibantuk tufornak, hnkesaknak nan tontik ah, theih hngalh awk a har, Pathian i hneksaknak hngalh fiang awk a har na ti sicun Pathian fimnak i hal ve . Pathian nih an pek ko lai.

Pathian lawng hi Fimnak pe tu cu a si. Pathian nih fimnak na kawl ahcun hlangfang te in kan pek hrimhrim hna lai tiah akan ti. A caan can ah, mi pakhatkhat bomhnak va hal ding khi kan i nautat, kan duhton lo. Zeitiahcun anmah harnak va pek kan duh lo, or a kan neksawh lai, a kanbomh duh sual lai lo ding khi kan tih. Minung cu a si kho ko.. Sihmanhsehlaw, Kan Pathian cu cu tin a si lo. Na hal ahcun nunsiang ngai in an bom ko lai. Mawhchiat thannak umlo in an bomh lai. Verse 17 nak , " Laksawng tha le laksawng tlamtling paohpaoh hi vancung in a rami an si; vancung thil ceu hna le cu thil ceu hna thladem cu an i thleng lengmang nain anih cu aa thleng bal lo" tiah a ti. Pathian nih cun lungthin tak te in ahal mi paoh cu a el bal hna lo, pek lo in a um bal hna lo. Kan halnak cungah a muti ko. Cu ruangah Pathian sin bomh hal ttih hna hlah usih. A ka pek lai lo ti zongin ruah sual hna hlah uhsih. kan herhmi pek awk in timhcia te in a um ko.

Asinain, Pathian sin bomh kan hal tikah a dikmi, aatlakmi lungputning he hal thiam kan herh.. Verse 6 nih a ti mi cu "Thla nan cam tikah lung awtawm lo tein nan zumh hrimhrim lai" a ti. Pathian sin thlacam in bomh kan hal tikah , atakmi zumhnak he kan hal a herh. A ka kham kho tu, a ka bomhkho tu a si ti kan zumh hrimhrim a herh. Pathian nih lungput hnih ngei (double minded) a duh lo. Kan nunnak ah Amah lawng ngei hi a kan duh. Na thlacam an leh tikah, a sungparnak cu Pathian sin a phan ve Pathian nih keimah lawng hi 100% kazum peng hnaseh ti a kan duh.

Nifa na nunnak ah, Harnak, kneksaknak na ton ve maw? Dawtmi U le nau hna Miphun 12 hna bantuk in ramkip ah kan ipem, kan itek dih ko hna zongah Pathian nih kan tonmi thilkip ah cungah timhnak a kan ngei piak dih ko.A zungzal in Pathian sin lawng tu zoh ko hna uh sih. Pathian nih harnak le hneksaknak kan tonmi vialte cungah lung ilawm khawh pengmi a fa kan siter hramseh law, kan zumhnak afekter chintu siter hram seh. Nan dihlak cungah athar Pathian thluachuah um chin hram ko seh!

Nan Hawi, Krih ah,
Van Cin Thang.

Kum Thar 2009 Chung Ah

by Van Cin Thang

Phi 3:14, 15; Eph 4:22-24, Is 42:16

Bia hmaithi
Christmas a hung liam cun lungchungah kumthar nih ahung zulh colh than! Kum thar a thawhkehnak (its original) cu khua le ram zohhoih in aa lo cio lo. Jewish historian pa Josephus nih cun kumthar cu September le October thla hrawngah hin asi awk a si a ti.. Roman consul nih BC 150 hrawng January ni 1 hi kumthar ni in a canter. Hi ni ahhin vawlei cung pumpalung tamdeuh nih kan hman ve cio ve. Roman history kan zoh sicun, hi khuasik can, kumthar ni can ahhin Roman pawl cu zu he sa he, an rak i nuam i, ningcang lo in an can arak hman bik ni can si. Kanmah lautu zong, January 1 ni hi kumthar in kan hman ve i, hi kumthar hrawnghrang ahhin a khuakip ah"Khuvhna Kyia" (Lautu New Year Festival) puai tuah a si. A tu ahcun Lautu/ram chung lawng hmanh si lo in vawlei cungkhua cul in lautu mi kan umnak kip ah tuah a si cang. Lautu American pawl cu kan hnu zarh ahkhan an tuah cang. Cun Lautu Philipines pawl zong Pathian nih tluangte in lam akan hruai ahcun January 3rd ahhin tuah kan i timh ve. Hi puai hi nomhnak men lawng si lo in Pathian nih kumkhat chung lam a kan hruainak kha lawmhnak le kan thawhkehnak phunlam kilveng zohkhennak le upatpek nak zong a si.
Kum thar chung kan lut fatin te in, hmailei kan koltung( goal) zeidah si ti theih fiang set lo in kumthar voi zeizat, kumzeizat, kan rak hman cang, kan liamter cang cio hnga.. Kumthar hi a liamcia mi kan can hna chung i kan rak palhnak chungin fimnak ilaknak le thanchohnak caan in kan hman awk a si. Cun hnulei can hna zohthannak can zong in kan hman awk a si i, kan philh, hnawh dihnak ni can zong a si awk a si ve. Apostle Paul nih, "hnu lei thil kha philh i hmailei thil banh hi kaa zuam lengmang mi asi. Cu caah kawltung lei ah cun laksawng hmuh awkah khan ka tli" ( Phi 3:14,15) tiah a ti. Kumthar hi kan nun hlun hna vialte hnawh dih i, Kum tharchung ah timhtuahnak thar he kan thawkthan can zong asi bantuk in, kan vun kaltak cangmi kumhlun chung i Pathian a kan dawtnak,zohkhennak, le thluahchuah kan hmuhmi cungah lunglawmhnak bia kan chimnak caan zong in kan caan hmang cio hna u sih. Cu caah tutan, kan phan bal rih lo mi kum thar 2009, chungah hin thil pathum nunpi bu in lut hna u sih ti kan sawm hna.
Kawl tung he: [With setting the goal]
Nihin ah mitam pi cu hmailei caah timhtuahmi goal ngeiset lo le fiangset lo in asi tikpoah ah si ko seh tin a nungmi , a tlawnglengmi kan tam. Hi hi thanchohnak a dawnkhamtu hrampi pakhat a si ve. Hmailei caah goal ngei hi Krih fa kan nunnak a bia ngaingai mi le kan tlorh lengmangmi pakhat a si ve. Michael De Montaige nih a ti mi cu; [The soul that has no established aim losses itself], Fek te in Tinhmi ngei lo mi pa/nu/ nunnak cu amah te in a tlau. Cun Washington lving nih a ti ve mi cu: [Great minds have purposes, others have wishes], Mi cheukhat nih lungchung in duhnak, saduhthahnak an ngei i, Khua kaupi a ruahkho mi hna nih cun timhmi an ngei. Timhmi cu tuahduhnak lungthin men lawng si lo in, ka tuahhrim lai tiah lungchungah bia khiaknak he hmailei ah kal khi asi . Cun Bible thiang zongnih fiangte in akan cawnpiak ve mi cu [Where there is no vision people perish] "Pathian nih a hruai lomi miphun cu ningcang loin khua an sa. Pathian nawlbia a zulmi cu cu lunglawmmi an si" Pro 29:18. Cu caah zungzal a nungmi Pathian fa kan si bantuk in a nungmi ruahchannak kan ngei awk asi. Pathian nih hngalh hna seh tiah a kan duhpi mi zong a hngalh kho tu kan si awk asi. Cucu Pathian he ipehtlaihnak thawngin hngalh khawh asi. Krih fa nun cu hmai lei a kalmi nun a si bantuk in, hmailei a hmuhkho mi zumhnak le ruahchannak , timhmi target/goal tung kan ngei cio a herh. Cucu Pathian nih kan Bawipa Krih Jesuh thawngin cunglei nunnak i a kan kawh hi a si. (Phil 3:14b). Cun taksak lei in nunak pawcamnak ca i timhmi zong ngei a herh ve B.Th kumkhatnak ka rak kai lio ah Notebook pakhat ka rak icawk ve. A khuh (cover) cungah ca aa tial mi te nihin tiang ka philh kho lo. " Goal keeps us Going" ti si. Cu nihcun khuaza a ka ruatter i, a hman ngai ka ti. Minung hi tinhnak kanngei mi te nihhin hmailei ah a kan kal ter ton. Ramkip ah kan phak cio mi zong hi timhnak kan rak ngeimi ruangah khan a si ko. Cucaahcun hi kum thar ahhin, ruahnak thar timhmi thar he a fek mi kawltung ngei cio hna u sih law, hmai lei ah vorhchih hna u sih.
Nunnak thar/Krih nun he, [With New life in Christ]
Tu kan chan cu, IT chan asi bantuk in a zei thil poah, thil thar, model thar, Brand new a hung chuak colh lengmang. Khulrang te in thil aa thlen chan a si. Everything is changing very fast in this age. A zeipoah thil thar cu duh cio, uar cio a si. i cawk cio a si. Sihmansehlaw, zumtu nang le kei caah cun hi vawlei cungthil thar hna nak in thlarau thil tu khi kan uar deuh awk le kan i cawk deuh awk asi. Nunnak ah a herhmi thil cu kan uar awk kan cawk awk a si ve ko. Asinain cunglei thil hi a biapi deuh in kan chiah awk si. Krih ah nunnak thar (IICor 5:17) a ngei rih lo mi nih nunnak thar kan icawk awk a si i, a ngeicia mi zong nih thawnter chinhnak caan siter hna u sih. Hi chan tiluang nihhin Pathian philh i vawlei cung thilri thar phunphun, model thar phunphun chungah a kan pil pi nak hnga lo, Krih ah nunnak thar kan ngeimi hi kan tharter, tthawnter zungzal ding hi abia pi ngaingai. Kan thinlung le kan ruahnak ah serthan mi kan si zungzal awk asi. (Eph 4:23).
Kan nih krihfa ca cun, kumthar ni thengmang lawng hi nithar si lo in, nifa te hi ni thar, kumthar cu a si ve ko.( Tahnak hla 3:23). Cucaah a tu caan ahhin Pathian ah kan nunnak kan izohthan (reflection)caan le kan man kan ikhiak thannak(re-evaluation)caan siseh law 2009 kumthar chungah Pathian caah a nun kho chinhchin tu si izuam hna u sih. Paul nih II Cor 4:16b " Kan mihring sinak cu duhsah te in zorchin lengmang hman seh law kan thlarua sinak cu ni khat hnu ni khat a thar chin lengmang" a ti bantuk in Pathian ah kan nuncu thar chinter lengmang hna u sih. Pathian nih kan nunnak pakhat cio ah pum in hngalhnak thar ngei peng hna seh ti a kan duh.

Pathian he [With sensing God's presence]
Cun nihin tiang Pathian nih a kan umpi bantuk in tu 2009 kum chung zong ah aa thlengbal lo mi (Heb 8:13) kan pathian nih a kan umpi ve rih lai ti hngalhnak he Kumthar chungah lut hna u sih ti sawm kanduh hna. Thil pakhatkhat maw harnak pakhatkhat maw kan tontik ah cu kantonmi harnak teinak ding caah kan cungah bomchanh awktlak mi thil, hniamnam si lo ah hawikom tha maw pakhatkhat kan ngei hna ahcun kan hnangam, kan ral tha deuh ton bantuk in Kan nunnih Pathian biatak tein aa bochan kho ve poah cu harnak zong kan tei khawh ton, kan tuar in kho deuh ve. Kan hna a ngam i, kan inuam. Pathian sin zong kan i pek kho deuh ve. Kan thawng deuh ve. Cucu Pathian a kan umpi peng, a ka bomtu a si ti kan zumhnak thawngin a si. Krihfa nun cu Zumhnun a si. A nungmi zumhnak kan ngei lo ahcun a phungmen Krihfa kan si tinak si. Zumhnak locun Pathian lung ton khawh a si lo ( Heb11:6). Cun zumhnak thawngin thiam coter kan si, kham kan si. PaThian nih um pi peng a kan duh.Cun a zeibantuk thil,harnak, ngeichiatnak, lunglawmhnak, kan ton zongah, a khuaika hmun le ram kan va phak zongah Pathian nih a kan um pi zungzal ti hi hngalh, zum zungzal hna seh ti zong hi a kan duh fawn. Isai. 42:16 chungah "A mit a cawmi ka mi cu, an kal bal lonak lam khan ka kalpi hna lai. Muinak cu ceunak ah ka canterpiak hna lai i an hmai i lam bingbo cu lam mil ah ka seh hna lai. Hi thil hi tlolh lo te in ka tuah hrimhrim hna lai." Cun Isa 46:4 chungah " Keimah cu nan Pathian ka si i nan tar i nan ttuak a par tiang kan zohkhenh hna lai. Keimah nih kan ser hna i kan zohkhen hna lai, kan bawmh hna lai i kan chuah hna lai."
Cu caah u le nau hna, hi kumthar chungah hin Pathian nih a kan umpi peng , Amah cu a ka hungphen cu a ka bomhchanh tu a si ti zum bu in hmailei kan kawltung lei ah kan kal hna sicun kan lam atluang lai i, nunnak ah changllanges hna zong hlawhtlinnak he teitu kan si ko lai. A sunparnak langhter tu kan si lai.
Pathian nih hi kumthar 2009 chungah nan cawlcanghnak kip ah in um pi hna sehlaw, AMAH he nunnak thar i hrawmh bu in, hlawhtlinnak he nan i timhmi Kawltung cio ah thluachuahnak he lam in hruai hram hna seh!

Never Give Up!

Crismas Massage: " Never Give Up"

By SangCungUk

Bible text: Thawng ngai le raltha ngai in um tuah.... (Joshua 1: 6)
S. Beckett:"Our greatest glory is not in never falling but in rising every time
we fall".
Chrismas caan sung lawi hna kan phan le, lung hna a leng pah.Hla, semon tete hna
kan tial, kan i kua le a nuam nai ka ti.
Kan nu SiSi nu kan thlah zaan ah kan pa SiSi Pa ( Rev.Dr.D. Shu Maung) nih bia a
kan cah mi cu " never give up" ti a si. Cu bia cah cu Chrismas massage caah a
tha tuk ka ti le pehsauh kai tim
Kan Bible chung, Chrismas tuan bia kan zoh than tik ah "never give up" hman
thlak hi a cuang.

(1)Engagement tuah cang mi nungak thiang Marry, nau na pawi lai ti cu a har bak
mi a si. Tu chan kan nungak pawl siulaw, thi kai, lungtur le hmalhmat in nan i
la hnga i mual kan pho hnga. Marry cu a si lo. Nusal, a ti i ral tha tein ton ai
tim ko.

(2) Thitcawlh cang ding mi mah nungak fa a pawi mi kha tha tein zoh khenh ticu a
fawi bak lo. Tu chan tlangval pawl nih cun lungrawk le ningzah in kan i la hnga
i, zu dong loin ka ding hnga. Chungkhar le hawi le kha ningzah par ah kan buai
hnawh hna hnga. Josep cu lung dong lotein hmai ah kal a tim, never give up
policy ai tleih ko. A mah ka ti..

(3) Chrismas lasawng a petu hmasa mifm hna kha meng zeizat dah an hon
hnga.Lamsul loin arfi zoh bu ten an hong tialmal. Kan nih cu bus hmenh ah aircon
kan ti lioah.Never give up ti hi an lungchung ah a um peng la ti a fiang ko.

Asiko. Teinak lasawng a tingtu hna lung put ah hin lungdongh a sem bel lo.
Marry, Josep le Mifim hna bang.
(1) Abraham Lincon hi sipuazi a tuah le ai cawibelh. Sini a leih le a lar lo.
Politic a cuh le thimnak ah voi 5 tiang a sung. Voi khat cu, thimnak a sungh i a
hong lawi pah ah lung a chuih i a nal. A tho i nih bu in a chim mi cu " ka teng
taktak rih lo, a naal lawng ka nal" a ti an ti. Never give up .. voi 6 thim nak
ah President a hmuh.
(2) Thomas Edison kha a saya nih "too stupid o learning" a ti an ti. Electric
bulb tuah kha voi 999 tiang a failed an ti. Voi 1000 nak ah a tlam a tling i "I
did not fail 1000 time, the light bulb was an inventert with 1000 steps" a ti
phah. Lungdongh a sem lo.
(3) Abert Eistein cu kum 4 tiang ah holh a thiam lo, kum 7 ah catial ABC tha
tein a tial kho lo. Zurich Polytecnic sianginn ah entrance a phi i a sung. A
zuam peng ko, E=MC2 a hmu tu pa a si.
(4) Mirang Sungthoh Novel tial mithang John Creesey kha press nih a ca tial mi
voi 753 tiang an reject.Cu hnu cun a min a thang i,cauk 564 a tail ta.
Cucaah, sipuazi kan sunghah,ca na thiam lotuk an kan ti ,thimnak i kan sungh ,
nungaknih an kan cohlan loh (or)an ka phait lengmang, paper reject leng mang
,zong ah lungdongh lo le lungrawk a bia pi.Lungthawng in um uh tiah kan Bible
cang thim mi nih a kan ti .
Marry le Josep hi give up rak tuah hna seh law Chrismas zong a um hnga lo. X mas
massage cu lungdongh lo i hmai kal a si.Cu massage cu kan dih lak caah ah Xmas
nih a kan phurh.
"Ever tried, Ever failed,No matter, Try again, Fail a gain, Fail better" (Samuel Beckett)

A Meng Hnih Nak Lei Ah

Billy Sang Uk Ceu
MTC, Manila.

Bible caangthim : Matthew 5: 41 "If anyone forces you to go one mile, go with him two miles."(NIV)

PCCF chungkhar hawi le kom hna, nan sin ah sermon pakhat tein van ttial ve ta ka duh. Kei hi Philippines ah kum 2 ka um nain harsat ruang ttheu ahcun PCCF fellowship ah duhning in kai tel kho lo i ministry tete ah kai tel ve caah nan sin ah achuaklang kho lo cem ka si i ka ning zong a zak ngai tawn. Atu hi, ruah lo piin tlung ding in kai timtuah i Pathian dawt nak thawng in May 15,08 khi ai thawh ding ka si cang i PCCF kuttleih can ah sermon pakhat te van ttial ve ka duh nak asi. Lungsau tein nan rak rel nak lai kan nawl hmasa hna.

Matthew a ngan 5 kan zoh tik ah Bawi Jesuh tlangcung cawnpiak nak kong kan hmuh. India Independence arak lakpiak tu hna Mahatma Gandhi nih khan Bawi Jesuh tlangcung cawnpiak nak hi a rel lengmang ve i a duhtuk hringhren i a ti mi cu, "kei ka caah cun Krihfa biaknak theng va luh ka hau lo, Nazareth khua mi Jesuh i a Beatitude hi kei ka Bible asi ko" a rak ti i cucu a nunnak principles ah practical in a hman caah India ram cu "non-violence movement" in luatnak a lak piak khawh taktak hna ticu zapi theih asi. Bawi Jesuh tlangcung cawnpiak nak hi a ttha tuk, a ttha dih. Tutan ah iruah tti ding ka duh mi cu caang 41 nak te hi asi ko. Kan Bible ca cu minung 40 renglo nih hmun dangdang cio in hmuh ning dangdang cio in Pathian nih revelation a pek hna ning in an ttial cio mi asi tik ah a ttial tu hna nih an ttial lio thil umkal ning le a pawngkam (environments and circumstances) ning in ttial mi tampi a um ko. Cucaah hi Bible caang nih zeidah a chim duh mi asi ti theihhngalh nak ding ahcun a background zohchih lengmang hau in an um. Kan hngakchiat lio ah Sunday School kan rak kai i kan sayamah nu nih Matthew 5:38-42 tiang arak kan by-heart ter. "Hmaizerh ah a luat in achim kho mi poah mutthai phalh nan si lai" arak ti. A hmaizerh cu kan phan i kan sayama nu nih cun, "kha a ho dah achim kho lai kut thlir uh" a vun ti i kan hawi pa pakhat nih "keimah" ati i a vun chim ter. A caang 41 nak a van phak khin "Cun an uktu ralkap hna nih, an thilphurh awk kha khaan khat an in fial hna ahcun, khaan hnih nak cu tlaanglawng in va kal uh" tiah a rak ti i thideng in kan rak ni, chim duh mi cu kan Bible ca nih hin zeikhi dah a chim hnawhchan asi ti kan theih lo ahcun a suallam kanmah duh salaam in ilak a fawi te mi asi ko.

Kan Bawipa Jesuh vawlei cung i khual arak tlawn lio le rian arak ttuan nak kan zohtik ah Palestine ram ah arak chuak i culio ah Palestine ram cu Rom uknak tang ah an um lio asi. Rom pennak cu vawlei cung ah a tthawngbik a rak silio caan asi i vawlei pi a control tu arak si lio caan asi. Rom pennak tuanbia kan zoh tik ah Jesuh vawlei ah rian a ttuan lio caan kha Tiberius (Augustus) nih arak uk lio caan asi. Rom cozah nih hin khua pakhat asiloah ram pakhat an lak tik poah ah hmelchunh nak phung pakhat an tuah tawn zungzal mi a um. Cucu an khua kutkaa(hauka) ah thilphurh nak hngawngkol(yoke) kha an thlai i atang ah khuami vialte kha pakhat hnu pakhat an luh ter tawn hna, asuallam cu "Rom cozah cu aka uk tu asi i a nawl ka ngeih lai i ngunkhuai(tax) hman tein ka pek zungzal lai" ti biakam nak le chinchiah nak asi. Cupin ah Rom cozah nih an uk mi hna Isreal mi hna kha aherh caan poah ah mengkhat thilphurh fial nak nawl an ngei, biadang in kan chim ahcun aherh caan poah ah mengkhat pawtta suai nak nawl an ngei. Mengkhat pin khi cu a herhtuk caan lawng ah fial phung asi cang. Cucaah Israel mi hna nih an ttumbut in meng an itah cio i mengkhat a tlin nak poah ah tung an iphun cio hna, cucu hitiang hi Rom ralkap thil ka phurh nak ding asi ti ichinchiah nak asi. Kan nih Laimi sin ahcun an ning suaumau ti ko u, kan nih cu mengkhat van chim hlah an duh cen poah rawl lo le ti lo in pawtta suai kan si i hmaisuang ah ralsa an kan tarh hoi. Cutin asi tik ah Israel mi hna nih khan Rom ralkap kha an tih tuk hna i an huat tuk hringhren hna i Messiah hi rak ra zokzok seh law hi Rom ralkap pawl hi hmunphiah phiah bantuk in kan phiah piak dih seh, kan hloh piak dih seh ti kha ruahchan nak ngan pi he an hngah mi cu asi.

Ni khat cu Bawi Jesuh nih mipi cu tlangcung ah akai pi hna i a cawnpiak hna, a hramthok ah cun Galilee peng thil cang mi tete le nifatin in an ton mi tete an theih fianbik nak in tahchunh nak he a van cawnpiak tluahmah hna i mipi cu an ilunghmuih tuk i a cawnpiak nak cu lunglut tuk in an ngeih lio ah an caah a ngeih le theih ahar tuk mi bia bom thlak in avan thlak ko hna ai! Cu bia cu, "An uktu ralkap hna nih an thil phurh awk kha khaan khat an in fial hna ahcun, khaan hnih in va phurh piak hna uh" ti asi ko. Mipi cu an khuaruah ahar, pakhat le pakhat an izoh, an hmai thikhal achuak dih, an kuttum an irengh, commentary ttial tu pakhat lebang nih cun an kuttum an irengh tuk nak ah an kutpi an zapei ah a pildih deng tiin a ttial. "Hi pa hi dah ngai, a caah vawlei hi zeidah asi hnga, Messiah ka si ati ttung, Prophets hna chim bang in Rom ralkap pawl kut in akan chuah lai i kan ral pawl Rom cozah hi akan hlohpiak dih lai kan ti ttung, ziah Rom ralkap pei a ttanh ko hna hi, asi kho lo" an ti i Jesuh chim mi kha an lung a fiang kho ti lo. Jesuh cung ah an lung a tling ti lo. Kan nih Laitlang lei ahkhin Jesuh rak ra ve seh law, "An uktu mittha lo damiah pawl kawl ralkap nih hin nanmah kulee phurh caan ah mengkhat kal an in fial hna ahcun midang phurh caan zong ah va phurh piak hna uh" van kan ti ve seh law zei kan ti ve hnga dek?
Cucaah, Jesuh nih "a meng hnih nak tiang va kal rih uh" ati mi hi literally in a menghnih nak bak va kal kha si lo in "mi nih rianttuan an kan fial tik ah an iruah ning nak leng attha lei in tuah izuam" kha a menghnih kal ati mi hi asi rua ka ti. Phundang kan chim ahcun kan rianttuan nak tete cio ah akan hruai tu cunglei nawl ngeitu tete zong an um kho, asiloah kan pawngkam kan unau kan hawikom hna caah thil kan tuah khawhmi tete aum tik ah an iruahning nak leng ttha lei in tuah izuam kha menghnih nak kal cu asi ko lo maw? Phundang in kan chim rih asi ahcun mi nih kan cung ah tthat lo nak le entai nak he thil an tuah an khaan zong ah ngeihthiam nak le lungsau nak in an iruah ning nak leng ttha lei in letrulh kha menghnih nak kal cu asi ko ti in ka ruah. Vawikhat ah dum ngei tu pa aum, adum chung ah cawrun an lut ai, a thlaikheu vialte an hrawk piak dih, cawrun cu atleih hna i ahren hna i a ngeitu pa kha lungrawk ngai in avung chimh. Dum ngei tu pa nih, "Khah ka dua, hihnu vawikhat ka dum ah na caw an luh rih ahhin cun mu…" avun ti vial ah cawrun ngei pa nih cun…"zeitin e..hihnu vawikhat an luh rih ahcun zeitin …?" tiah avun raak ve..Cawrun ngei pa ruahnak ahcun "hihnu vawikhat an luh rih ahcun na caw hi thilak in nam in ka tuk hna lai, ka thah hna lai" ati rua lai tiin aruah. Asianin dum ngei tupa nih cun "ka dua a..hihnu vawikhat an luh rih ahcun ka tleih hna lai i ka hren hna lai i ka hong in chimh ko lai...." tiah ai ruah ning nak leng ttha in aleh tik ah aning azak tthan i cupin te cu adum ah caw an lut ti lo ti asi, dum ngei pa nih khan..hihnu vawikhat an luh rih ahcun..na caw hi ka thah hna lai tiin rak ti seh law…vawidang nak tam in an lut rih men hnga..kha bantuk tete kha menghnih nak kal cu asi ko. Tanghra kan kai lio ah cawngta puairaw caah games izuam ding tests an rak kan tuah..vawikhat cu taanlung cheh kan izuam i kan saya pa nih "hika rin tiang a phan mi lawng celhzuam nak ah nan lut kho" akan ti. Kan chep cio hna i ari aphan lo mi cu kan izuk tliahmah ko. Kan hawipa bel te ari an suai mi pin ah pe 3 lonh in ahei cheh ko ai…cutik ah zuamnak ah ai tel khawh lawng siloin an suaimi rii tampi ahei lonh khawh tik ah..teinak laksawng ka hmuh khawh men ti lunglomh nak le hnangam nak angei colh. Kha bantuk phun kha ameng hnih nak kal kan ti mi cu asi.

Cucaah hawikom dawt u le nau hna, kan Bawipa Jesuh khrih nih amenghnih nak kal akan fial. A menghnih nak kal lawng ah hnangam nak le lomhnak taktak cu a rak um. Kan cacawn nak cio le kan itimhlamh nak cio, kan rianttuan nak cio ah le nifatin kan pawnkam minung hawi he kan tthutdir tti nak cio ahhin a menghnih nak kal khawh hi izuam cio hna usih law mengkhat tiang lawng hincun lunglomh nak a tling taktak kho lo i menghnih nak van kalchih lawng ah lunglomh nak taktak cu arak um tiah Jesuh nih akan cawnpiak mi cu asi. Pumpak kan nunnak cio ah santleih nak a um ahcun Bawipa sunpar nak caah si ko seh. Ca rel tu dihlak nan cung ah Bawipa thlawchuah tlung ko seh. Amen.

PCCF chungkhar nan dih lak nan kut kan tleih hna….dam te cio in…