Saturday, January 31, 2009

Kum Thar 2009 Chung Ah

by Van Cin Thang

Phi 3:14, 15; Eph 4:22-24, Is 42:16

Bia hmaithi
Christmas a hung liam cun lungchungah kumthar nih ahung zulh colh than! Kum thar a thawhkehnak (its original) cu khua le ram zohhoih in aa lo cio lo. Jewish historian pa Josephus nih cun kumthar cu September le October thla hrawngah hin asi awk a si a ti.. Roman consul nih BC 150 hrawng January ni 1 hi kumthar ni in a canter. Hi ni ahhin vawlei cung pumpalung tamdeuh nih kan hman ve cio ve. Roman history kan zoh sicun, hi khuasik can, kumthar ni can ahhin Roman pawl cu zu he sa he, an rak i nuam i, ningcang lo in an can arak hman bik ni can si. Kanmah lautu zong, January 1 ni hi kumthar in kan hman ve i, hi kumthar hrawnghrang ahhin a khuakip ah"Khuvhna Kyia" (Lautu New Year Festival) puai tuah a si. A tu ahcun Lautu/ram chung lawng hmanh si lo in vawlei cungkhua cul in lautu mi kan umnak kip ah tuah a si cang. Lautu American pawl cu kan hnu zarh ahkhan an tuah cang. Cun Lautu Philipines pawl zong Pathian nih tluangte in lam akan hruai ahcun January 3rd ahhin tuah kan i timh ve. Hi puai hi nomhnak men lawng si lo in Pathian nih kumkhat chung lam a kan hruainak kha lawmhnak le kan thawhkehnak phunlam kilveng zohkhennak le upatpek nak zong a si.
Kum thar chung kan lut fatin te in, hmailei kan koltung( goal) zeidah si ti theih fiang set lo in kumthar voi zeizat, kumzeizat, kan rak hman cang, kan liamter cang cio hnga.. Kumthar hi a liamcia mi kan can hna chung i kan rak palhnak chungin fimnak ilaknak le thanchohnak caan in kan hman awk a si. Cun hnulei can hna zohthannak can zong in kan hman awk a si i, kan philh, hnawh dihnak ni can zong a si awk a si ve. Apostle Paul nih, "hnu lei thil kha philh i hmailei thil banh hi kaa zuam lengmang mi asi. Cu caah kawltung lei ah cun laksawng hmuh awkah khan ka tli" ( Phi 3:14,15) tiah a ti. Kumthar hi kan nun hlun hna vialte hnawh dih i, Kum tharchung ah timhtuahnak thar he kan thawkthan can zong asi bantuk in, kan vun kaltak cangmi kumhlun chung i Pathian a kan dawtnak,zohkhennak, le thluahchuah kan hmuhmi cungah lunglawmhnak bia kan chimnak caan zong in kan caan hmang cio hna u sih. Cu caah tutan, kan phan bal rih lo mi kum thar 2009, chungah hin thil pathum nunpi bu in lut hna u sih ti kan sawm hna.
Kawl tung he: [With setting the goal]
Nihin ah mitam pi cu hmailei caah timhtuahmi goal ngeiset lo le fiangset lo in asi tikpoah ah si ko seh tin a nungmi , a tlawnglengmi kan tam. Hi hi thanchohnak a dawnkhamtu hrampi pakhat a si ve. Hmailei caah goal ngei hi Krih fa kan nunnak a bia ngaingai mi le kan tlorh lengmangmi pakhat a si ve. Michael De Montaige nih a ti mi cu; [The soul that has no established aim losses itself], Fek te in Tinhmi ngei lo mi pa/nu/ nunnak cu amah te in a tlau. Cun Washington lving nih a ti ve mi cu: [Great minds have purposes, others have wishes], Mi cheukhat nih lungchung in duhnak, saduhthahnak an ngei i, Khua kaupi a ruahkho mi hna nih cun timhmi an ngei. Timhmi cu tuahduhnak lungthin men lawng si lo in, ka tuahhrim lai tiah lungchungah bia khiaknak he hmailei ah kal khi asi . Cun Bible thiang zongnih fiangte in akan cawnpiak ve mi cu [Where there is no vision people perish] "Pathian nih a hruai lomi miphun cu ningcang loin khua an sa. Pathian nawlbia a zulmi cu cu lunglawmmi an si" Pro 29:18. Cu caah zungzal a nungmi Pathian fa kan si bantuk in a nungmi ruahchannak kan ngei awk asi. Pathian nih hngalh hna seh tiah a kan duhpi mi zong a hngalh kho tu kan si awk asi. Cucu Pathian he ipehtlaihnak thawngin hngalh khawh asi. Krih fa nun cu hmai lei a kalmi nun a si bantuk in, hmailei a hmuhkho mi zumhnak le ruahchannak , timhmi target/goal tung kan ngei cio a herh. Cucu Pathian nih kan Bawipa Krih Jesuh thawngin cunglei nunnak i a kan kawh hi a si. (Phil 3:14b). Cun taksak lei in nunak pawcamnak ca i timhmi zong ngei a herh ve B.Th kumkhatnak ka rak kai lio ah Notebook pakhat ka rak icawk ve. A khuh (cover) cungah ca aa tial mi te nihin tiang ka philh kho lo. " Goal keeps us Going" ti si. Cu nihcun khuaza a ka ruatter i, a hman ngai ka ti. Minung hi tinhnak kanngei mi te nihhin hmailei ah a kan kal ter ton. Ramkip ah kan phak cio mi zong hi timhnak kan rak ngeimi ruangah khan a si ko. Cucaahcun hi kum thar ahhin, ruahnak thar timhmi thar he a fek mi kawltung ngei cio hna u sih law, hmai lei ah vorhchih hna u sih.
Nunnak thar/Krih nun he, [With New life in Christ]
Tu kan chan cu, IT chan asi bantuk in a zei thil poah, thil thar, model thar, Brand new a hung chuak colh lengmang. Khulrang te in thil aa thlen chan a si. Everything is changing very fast in this age. A zeipoah thil thar cu duh cio, uar cio a si. i cawk cio a si. Sihmansehlaw, zumtu nang le kei caah cun hi vawlei cungthil thar hna nak in thlarau thil tu khi kan uar deuh awk le kan i cawk deuh awk asi. Nunnak ah a herhmi thil cu kan uar awk kan cawk awk a si ve ko. Asinain cunglei thil hi a biapi deuh in kan chiah awk si. Krih ah nunnak thar (IICor 5:17) a ngei rih lo mi nih nunnak thar kan icawk awk a si i, a ngeicia mi zong nih thawnter chinhnak caan siter hna u sih. Hi chan tiluang nihhin Pathian philh i vawlei cung thilri thar phunphun, model thar phunphun chungah a kan pil pi nak hnga lo, Krih ah nunnak thar kan ngeimi hi kan tharter, tthawnter zungzal ding hi abia pi ngaingai. Kan thinlung le kan ruahnak ah serthan mi kan si zungzal awk asi. (Eph 4:23).
Kan nih krihfa ca cun, kumthar ni thengmang lawng hi nithar si lo in, nifa te hi ni thar, kumthar cu a si ve ko.( Tahnak hla 3:23). Cucaah a tu caan ahhin Pathian ah kan nunnak kan izohthan (reflection)caan le kan man kan ikhiak thannak(re-evaluation)caan siseh law 2009 kumthar chungah Pathian caah a nun kho chinhchin tu si izuam hna u sih. Paul nih II Cor 4:16b " Kan mihring sinak cu duhsah te in zorchin lengmang hman seh law kan thlarua sinak cu ni khat hnu ni khat a thar chin lengmang" a ti bantuk in Pathian ah kan nuncu thar chinter lengmang hna u sih. Pathian nih kan nunnak pakhat cio ah pum in hngalhnak thar ngei peng hna seh ti a kan duh.

Pathian he [With sensing God's presence]
Cun nihin tiang Pathian nih a kan umpi bantuk in tu 2009 kum chung zong ah aa thlengbal lo mi (Heb 8:13) kan pathian nih a kan umpi ve rih lai ti hngalhnak he Kumthar chungah lut hna u sih ti sawm kanduh hna. Thil pakhatkhat maw harnak pakhatkhat maw kan tontik ah cu kantonmi harnak teinak ding caah kan cungah bomchanh awktlak mi thil, hniamnam si lo ah hawikom tha maw pakhatkhat kan ngei hna ahcun kan hnangam, kan ral tha deuh ton bantuk in Kan nunnih Pathian biatak tein aa bochan kho ve poah cu harnak zong kan tei khawh ton, kan tuar in kho deuh ve. Kan hna a ngam i, kan inuam. Pathian sin zong kan i pek kho deuh ve. Kan thawng deuh ve. Cucu Pathian a kan umpi peng, a ka bomtu a si ti kan zumhnak thawngin a si. Krihfa nun cu Zumhnun a si. A nungmi zumhnak kan ngei lo ahcun a phungmen Krihfa kan si tinak si. Zumhnak locun Pathian lung ton khawh a si lo ( Heb11:6). Cun zumhnak thawngin thiam coter kan si, kham kan si. PaThian nih um pi peng a kan duh.Cun a zeibantuk thil,harnak, ngeichiatnak, lunglawmhnak, kan ton zongah, a khuaika hmun le ram kan va phak zongah Pathian nih a kan um pi zungzal ti hi hngalh, zum zungzal hna seh ti zong hi a kan duh fawn. Isai. 42:16 chungah "A mit a cawmi ka mi cu, an kal bal lonak lam khan ka kalpi hna lai. Muinak cu ceunak ah ka canterpiak hna lai i an hmai i lam bingbo cu lam mil ah ka seh hna lai. Hi thil hi tlolh lo te in ka tuah hrimhrim hna lai." Cun Isa 46:4 chungah " Keimah cu nan Pathian ka si i nan tar i nan ttuak a par tiang kan zohkhenh hna lai. Keimah nih kan ser hna i kan zohkhen hna lai, kan bawmh hna lai i kan chuah hna lai."
Cu caah u le nau hna, hi kumthar chungah hin Pathian nih a kan umpi peng , Amah cu a ka hungphen cu a ka bomhchanh tu a si ti zum bu in hmailei kan kawltung lei ah kan kal hna sicun kan lam atluang lai i, nunnak ah changllanges hna zong hlawhtlinnak he teitu kan si ko lai. A sunparnak langhter tu kan si lai.
Pathian nih hi kumthar 2009 chungah nan cawlcanghnak kip ah in um pi hna sehlaw, AMAH he nunnak thar i hrawmh bu in, hlawhtlinnak he nan i timhmi Kawltung cio ah thluachuahnak he lam in hruai hram hna seh!

Jesuh Khrih Lawng Hi Mi Khamhtu A Si Maw? (Is Jesus the Only Savior?

By

Kumzabu 20 nak (20th century) a donghnak, a tu lio kan can post-modern chan ah a lar ngaingai mi cawnpiaknak pakhat cu Religious pluralism hi a si. Pluralists nih an zumh mi khamnak cu mikhamtu tampi an um I Jesuhkhrih zong hi cu hna a tampi chung ah pakhat a si ve ti an zumh (There are many saviors and many paths to salvation and Jesus is one of them).
Hi khamhnak kong ah ka ttial mi a fian khawhnak ding ah a tlangpi in zumhning pathum kong langhter ka duh. Cu hna cu;
1. Pluralism
2. Inclusivism le
3. Exclusivism an si.
Hi a cunglei i kan langhter mi -ism pathum hi khamhnak kong ah an dirhmun cio hal tik ah an lehding mi a phi hna cu; Jesuhkhrih lawng hi mi khamhtu a si maw? ( Is Jesus the only savior?)
Pluralism nih cun asilo anti lai (No)Inclusivism nihcun yes, Jesuh lawng mikhamhtu a si ko, asinaiin, timibiafang an peh lai(yes, but).Exclusivism nihcun yes, period! ti hi a si hnga. Tutan ahhin a bik in Pluralism kong hi tamdeuh in van ttial le an dirhmun van langh ter ka duh. Inclusivism kong hna cu ka ttial ti lem lai lo.
Religious pluralism i the best known and most influenctial a si mi English professor John Hick nih Copernican revolution in religion ti mi a ttial mi ahcun Egypt ram Alexandria khua, astronomer le mathematician a si mi Claudius Ptolemy (A.D 100- 170) nih a rak phuan I can saupi chung zong an rak zumhmi vawlei hi Nika(sun) le planets pawl hna nih an hel e (earth-centered) ti mi kha Polish astronomer Nicolaus Copernicus (1473-1543) ti mi pa nih a si lo a hman lo mi a si ti a langh ter I Nika (sun) tu an hel e (sun-centered) a ti mi kha a si ( The transformation from a Ptolemaic model to a Copernican model in Cosmology)
Hick nih a chim mi cu Khrihfa mi hna nih an rak zumh zungzal peng mi Christ-centered kha a hman lo, God-centered tu hi a hman mi zumhnak a si tiah a ti. Jesuhkhrih lawnglawng mi khamhtu a si ti mi zumhnak kha a kal tak I Jesuhkhrih cu khamhnak lam tampi lak ah pakhat a si ve tiah a zumh. Chim duh mi cu Jesuhkhrih kha khamhtu le Bawipa a si tiah a cohlang lo mi le a zum lo I Khrihfa a si lo mi biaknak dang a biami hna zong khamhnak an hmu ve ko lai tiah a cawn piak . Hika zawn ah Claudius Ptolemy nih a chim mi Earth-centered kha Khrihfa mi hna nih rak zumh peng mi Christ-centered he a tahchunh I a palhmi zumhnak a si, chan nih akaltak cang mi ruahnak , ruahnak bi tuk bia ti in le a hman lo mi zumhnak tiah a ti. A zumh mi God-centered ah khan Copernicus nih a rak hmuh mi sun-centered he a tahchunh. Cu ca ah John Hick’s Copernican revolution ti a si nak cu a si.
Pluralists pawl nih Pathian cu dawtnak Pathian a si (Our Supreme Being is a loving God) ti mi fakpi in an kal pi. Cun biaknak cio hna I an zumhnak le an biakmi hna hi hmuhhma le thil sining, le an nunphung cio hna ruang ah a si tiah a ti ( Religious beliefs are typically a result of geographic and cultural conditioning) . Tahchunhnak ah Thantlang , Hakha, Falam, Tidim ,etc. hna I a chuak mi minung cu Khrihfa an si ko hna lai . A sinain Rangoon , Mandalay , Shrilanka, Mecca , Tokyo , etc hna I a chuak mi minung cu hmunhma le thil sining tampi ruang ah biaknak dang a bia mi an si hna I Khrih an zumh ve lo nak a si e tiah a ti.
Hika zawn ah ruah awk a um ngai mi tu cu khuahrum khuachia a bia mi hna, Muslim ralhrang pawl hna, Nazism, Cnniablaism, etc hna cio zong an hman cio ko, zeicatiah hmunhma le thil sining, an nunphung hna ruang ah cu biaknak a bia mi an si hna ti khi a si ( any religion and belief is true because they could all be the result of geographic and cultural conditioning) . Dawtnak Pathian a si mi Biaknak kip cio a biami hna nih Jesuh an zumh lo ruang ah khamhnak an sungh ding mi cu a ttaza lo I a hman lo taktak mi a si tiah a ti. Cu ca ah Jesuhkhrih lawng si lo in biaknak kip cio hna zong in khamhnak hmuh khawh a si ko ti kha an kal pi mi cu a si.
Pluralism cawnpiaknak chung in a dang theih awk tlak mi tete, a bik in unknowable God le salvation-model theory ah siseh, an um pah rih ko nan hi vial kan van langhter mi nih hin zeibantuk dirhmun le zumhnak a ngei mi an si ti a langhter khawh ko rua tin ka ruah. Cu ca ahcun ka ca a sau sual lai ca ah a dang cu kan ttial ti lem lai lo.
Theih awk ah a ttha ngai mi tu cu Pluralism cawnpiaknak hi a hman ngaimi a lo na in Khrihfa mi nih can saupi chung kan rak zumh zungzal tawn ning he cun ai ralkah ngaingai mi zumhnak a si. Zeicatiah a chung ah thukdeuh in a cawnpiaknak kan zoh a si cun kan Bible he ai kalh ngaingai mi cawnpiaknak a si. Khrihfa mi nih kan zumhnak muru pawl a si mi hna thumkomh Pathian sinak (Trinity), Jesuh Pathian a sinak (The Deity of Christ), Pathian minung ai cannak(Incarnation) , remnak-ngaihthiamna k (atonement) le Jesuh thawhtthannak ( bodily resurrection) vialte hna hi Pluralists hna nih cun an zum lo ti hi theih awk a herh ngaingai mi a si. A bik in Johan thawngttha he ai kalh bik khun I a dang kan Bible chung bia tampi he zong ai kalh ngaingai mi cawnpiaknak a si. Cun kan Bawipa Jesuhkhrih nih zum lotu hna sin ah thawngtthabia chim I mission rian ttuan ding a kan fial mi zong hi biaknak kip in khamhnak hmuh khawh le co khawh a si ko ahcun nunnak tiang pek in le phaisa tampi le can pek hna in Jesuh khamhnak thawngtthabia va chim len cu a herh lo mi a si ko hnga. Matthai 28: 19 ah the great commission rel khawh a si.
A donghnak ah langhter ka duh mi cu Jesuh cu Pathian a si tiah kan zumh le kan cohlan ko ahcun a chimmi khamhnak kong cu lungawttawm lo te in kan zumh ding a si ko. Cucu “Lam le biatak le nunnak cu keimah hi ka si; keimah sin in ti dah lo cun ahohmanh Pa sin an phan kho lo (Johan 14:6). Hi Bible cang hna zong hi rel ding an si hna; Rom 10:9-10; Lamkaltu 4:12; Johan 3: 16, 18; 1Johan 2: 23; 1Johan 5:12.

Google Thawhkehnak Kong

By Thawng Peng

"Google" hi Larry Page le Sergey Brin nih an tuahmi asi. An pahnih tein "Stanford University, California" ah Ph.D. a cawngmi an si. An cawnmi cu "Computer Science" asi.

Larry Page nih a Ph.D. dissertation caah England pa Sir Tim Berners-Lee nih 1989 ah a rak tuahmi "World Wide Web (www)" kong he pehtlai in ttial ai tim. Cucu, January 1996 in research tuah a thok. A hawi pa Sergey Brin nih a van bawmh colh. Cuticun, September 7, 1998 ah "Google" hi an van tuahkhawh. Asinain, anmah pumpak ca lawngah an hman. August 19, 2004 thok in mipi hman awk ah an van tuah. An slogan cu "Don't be evil" ti asi. An headquarters cu Mountain View, California ah a um.



Google Headquarters, Mountain View, California (a cung + a tang)



December 31, 2007 tiangah khan hi Google zung i rianttuan tu hi an dihlak ah minung 16, 805 an si. "Google" timi biafang hram taktak cu "Googol" ti asi, an ti. Googol sullam cu 10100. Google timi hi verb in an hman. 2006 ah khan Oxford English Dictionary le Merriam-Webster Collegiate Dictionary ah verb in an telh. July 8, 1998 ah Larry Page nih verb in a hman hmasacem, an ti. A biatlang te hmanh cu "Have fun and keep googling" ti asi, an ti. Cuticun, an hung tthangcho ciahmah i, atu ah cun a phunphun an ser cang i a kan tthatnem ngaingai. Gtalk lebang hi cu Laimi ca ko ah hlah maw an kan serpiak, ti ding in a um rawh :) A hlei in "vei" caah :)


Larry Page (kehlei) le Sergey Brin (orhlei)

Larry Page hi March 26, 1973 ah Lansing, Michigan ah a chuak. A nu hi Jewish asi. 2006 Forbes Mekazin i an ttialning ah cun, vawleicung mirum hna lakah 26nak asi e, an ti. A upa, Carl Victor Page zong hi computer a thiammi asi i, "eGroup" khi amah le a hawipa nih an tuahmi asi i, August 2000 ah khan yahoo nih an cawk hna e, an ti.

Brin hi August 21, 1973 ah Moscow, Soviet Union ah a chuak. Jewish phunchung chuak asi. Amah zong hi vawleicung mirum hna lakah 26nak asi, US mirum hna lakah 5nak asi e, an ti.


Sir Tim Berners-Lee

Hi pa hi World Wide Web (www.bbcburmese.com timi bantuk khi) thoktu cu asi.

Theology kong rumro ttial le ruah nih a ka simh ai tiah dawhawh, Google kong hi ka van muai luala ko cu. Pastor Tawk nih a ka sik lo ahcun "yahoo" kong zong hi muai luala ka duh rih. :)

Dam te cio in,

Never Give Up!

Crismas Massage: " Never Give Up"

By SangCungUk

Bible text: Thawng ngai le raltha ngai in um tuah.... (Joshua 1: 6)
S. Beckett:"Our greatest glory is not in never falling but in rising every time
we fall".
Chrismas caan sung lawi hna kan phan le, lung hna a leng pah.Hla, semon tete hna
kan tial, kan i kua le a nuam nai ka ti.
Kan nu SiSi nu kan thlah zaan ah kan pa SiSi Pa ( Rev.Dr.D. Shu Maung) nih bia a
kan cah mi cu " never give up" ti a si. Cu bia cah cu Chrismas massage caah a
tha tuk ka ti le pehsauh kai tim
Kan Bible chung, Chrismas tuan bia kan zoh than tik ah "never give up" hman
thlak hi a cuang.

(1)Engagement tuah cang mi nungak thiang Marry, nau na pawi lai ti cu a har bak
mi a si. Tu chan kan nungak pawl siulaw, thi kai, lungtur le hmalhmat in nan i
la hnga i mual kan pho hnga. Marry cu a si lo. Nusal, a ti i ral tha tein ton ai
tim ko.

(2) Thitcawlh cang ding mi mah nungak fa a pawi mi kha tha tein zoh khenh ticu a
fawi bak lo. Tu chan tlangval pawl nih cun lungrawk le ningzah in kan i la hnga
i, zu dong loin ka ding hnga. Chungkhar le hawi le kha ningzah par ah kan buai
hnawh hna hnga. Josep cu lung dong lotein hmai ah kal a tim, never give up
policy ai tleih ko. A mah ka ti..

(3) Chrismas lasawng a petu hmasa mifm hna kha meng zeizat dah an hon
hnga.Lamsul loin arfi zoh bu ten an hong tialmal. Kan nih cu bus hmenh ah aircon
kan ti lioah.Never give up ti hi an lungchung ah a um peng la ti a fiang ko.

Asiko. Teinak lasawng a tingtu hna lung put ah hin lungdongh a sem bel lo.
Marry, Josep le Mifim hna bang.
(1) Abraham Lincon hi sipuazi a tuah le ai cawibelh. Sini a leih le a lar lo.
Politic a cuh le thimnak ah voi 5 tiang a sung. Voi khat cu, thimnak a sungh i a
hong lawi pah ah lung a chuih i a nal. A tho i nih bu in a chim mi cu " ka teng
taktak rih lo, a naal lawng ka nal" a ti an ti. Never give up .. voi 6 thim nak
ah President a hmuh.
(2) Thomas Edison kha a saya nih "too stupid o learning" a ti an ti. Electric
bulb tuah kha voi 999 tiang a failed an ti. Voi 1000 nak ah a tlam a tling i "I
did not fail 1000 time, the light bulb was an inventert with 1000 steps" a ti
phah. Lungdongh a sem lo.
(3) Abert Eistein cu kum 4 tiang ah holh a thiam lo, kum 7 ah catial ABC tha
tein a tial kho lo. Zurich Polytecnic sianginn ah entrance a phi i a sung. A
zuam peng ko, E=MC2 a hmu tu pa a si.
(4) Mirang Sungthoh Novel tial mithang John Creesey kha press nih a ca tial mi
voi 753 tiang an reject.Cu hnu cun a min a thang i,cauk 564 a tail ta.
Cucaah, sipuazi kan sunghah,ca na thiam lotuk an kan ti ,thimnak i kan sungh ,
nungaknih an kan cohlan loh (or)an ka phait lengmang, paper reject leng mang
,zong ah lungdongh lo le lungrawk a bia pi.Lungthawng in um uh tiah kan Bible
cang thim mi nih a kan ti .
Marry le Josep hi give up rak tuah hna seh law Chrismas zong a um hnga lo. X mas
massage cu lungdongh lo i hmai kal a si.Cu massage cu kan dih lak caah ah Xmas
nih a kan phurh.
"Ever tried, Ever failed,No matter, Try again, Fail a gain, Fail better" (Samuel Beckett)