“Na Dawtnak Hi Riantuan Ter”

(Validate Your Love)

Filipi 2: 5

Biahmaithi

Validate ti cu “hman khawh mi i ser” ti a si ko caah “Na Dawtnak hi riantuan ter” tiah tlang ka tar.

 A chung ah lut hna u sih

“Jungle Philosophy” ti mi cu kan theih bantukin a thawng deuh nih a der deuh kha amah duh paoh in tuah kha asi tiah kan ti ko lai cu. Ram lak um saram cheukhat pawl cu anmah le anmah hi an ti le an rawl cu si ve hna kaw, a thawng deuh nih a der deuh pawl kha duh paoh in an tuah hna. Anmah nun khawh (Survive) ding ahcun zawnruah ti a um lo. A tawinak in chim ahcun, mah bantuk ruahnak le thil tuah ning hna hi kanchan chung  Kawlram uktu hna nih an tuah tawn mi le an lung put ning cu a si i, kan rak tep bal cio cang mi asi ko. Cu ruang ah  maw a si hnga, kan pa le hna sin in ‘Kawl Nyian’ (Kawl pawl an ziaza le an lungput ning) ti mi bia fang hna zong kan theih hi. Hi philosophy hi minung kan i pehtlaihnak chung ah si seh,  Biaknak chung ah si seh faktuk in kan luhpi a si ahcun, mah himnak, luatnak, miaknak, le a thawng peng mi si ding a si ahcun zeiti paoh in tuah ding ti mi lungput a chuah ter kho. Thlachiat ruat ti aum ti hnga lo.

Jungle Philosophy kong hi a thukpi cu ka pil kho lai lo. Langhter ka duh mi cu kan lung put ning tu hi a si. Khahlan Chin kan tuanbia zong ah khat le khat i tuk/doh le thah, sal le Bawi ti mi hna kan rak ngei ve. Asi nain Krih Dawtnak thawngtha kan sin a phan hnu hin cun, dawtnak le zawnruahnak he tu in a khat cang. Asi nain, kum caan a hung sau deuh bantuk in krifa ka sinak zong a hung mature deuh cang lai kan ti ah, nihin Chin Krifa kan community chung ah ( Ramkhel rian ah si seh, chawlehthal nak rian ah si seh, a bik in Biaknak chung ah si seh) remlonak le i thencheunak tu a tam chin. Kawl Nyian kan chung ah a lut cang ko rua.

Kan soi lengmang mi hna Kawl pawl hi a tu zei an lawh cang ti nak in, a soi tu kan mah hi a tu zei kan lawh, ti hi ka ruat. Kha hlan kan pupa hna cu an ziaza le lungput hna ah zumhawk tlak a si an ti i, Kawl pawl an soi hna zong ah a si awk a va si ko hnga. Atu kan mah hi tah mi soi ngam ding dirhmun kan si tak hnga maw? A kau pi si rih lo in, kan mah PCCF chung ah tah Chin Krifa kan si ko nain, Kawl Nyian in Pathian kan pehtlaih sual maw? Asilo ah Zei Nyian in dah kan i hawikom/pehtlaih cio hna hnga?

A tang lei hna hi zoh ti hna u sih.

(A)       Bible nih Dawtnak a ti tik ah,

(1) Pathian nih a kan pek mi vial te lak ah a ngan bik le man sung bik laksawng a si (1Korin           13:13).

(2) Minung le sermi thil vial te a kan dawt i Pathian nih a fapa ngeihchun a kan pek,  a dawtmi fapa     ‘Jesus Krih’ zong nih  nunnak pek ngam tiang in a dawtnak hi kan cung ah a langh ter.

(3) Cu keneh zul in, Krifa ti mi zong hi kan mah nih kan ngeih mi ‘Dawtnak kha mi thatnak caah Hman Khawh mi/midang caah thiltha chuah ter kho mi i Ser’ (To Validate) ding in ‘KAWH’ mi kan si, tiah ti u si law kan palh lai lo dah (1John 3: 16-18).

(B)       Hla ti mi hi kan sak lo ahcun hla a si kho lo bantuk in, Dawtnak ti mi zong hi kan chung lawng ah aa khumh peng i, mi caah thathnem nak a chuah pi kho lo i, mi nih an theih/hngalh khawh lo ah hin cun dawtnak kan ti kho ve hnga lo. Phun dang in kan chim ahcun hla cu hla si kho ding ah sak a herh bantuk in dawtnak zong hi a si ve.

(C)       Naaman thinghmui zawtnak in a dam nak kong (2Siangpahrang 5) hi zoh ta hna u sih. Hi ka chung ah hin Pathian nih Profet Elisha hmang in Naaman a dam ter, Naaman damnak taktak a hmuh. Sertu Pathian a zum lo mi Naaman cu damnak a hmuh tik ah, hi ka hmun le miphun sinah dah ti lo ahcun a dang ah Pathian a um lo ti tiang in tehte a khan (5:15). Cu ca’h cun hi bantuk thil vial te a hung chuah ter tu a hraam hi zoh ti/kawl ti hna u sih ti hi sawm kan duh hna. Zumlo tu Naaman kha Pathian he a ton ter tu le Pathian a hmuh ter tu ‘a hram’ hi Elisha cu maw a si hnga, a hodah?

A taktak ahcun Naaman nih sal ah a tlaih i a kal pi mi, Krifa a si lo mi Israel ngakchianute hi a si tiah ka zumh. Hika ah hin ruah ding thil a um. Sal ti mi biafang nih a sawh mi cu hramhram in riantuan ter kha a si ko i, mah duh in a um kho ti lo nak hmun le mah zalonnak a ngei kho ti lo nak hmun ah a um mi a si tiah kan chim khawh.

Cu caah cun,

(a)    Hi sal nu te hi ‘a nu le pa, a u le nau, a hawikom, innpa chakthlang hna, a cingla rualchan hna le an inn le lo hna hrawh piak dih cikcek hnu ah a mah zong  an tlaih i sal ah an kal pi zong a si kho. Cu a si caah, a nun nak ah tihnak, huatnak le lungfahnak hna hi Naaman le a ralkap hna cung ah a ngei kho men.

(b)   Cu si lo hmanh ah, a fiang ko mi cu Bible nih ‘ngakchianute’ tiah a chim bantuk in u le nau he, nu le pa he hmunkhat te ah um a nuamh lingcing, nu le pa zohkhenhnak tang ah um a herh rih mi a si ti cu a fiang mi a si. Cu vial te pakhat hmanh a ngah kho than ti lo ding a ruah ah hin zei tluk in a nun ah a intuar lai ti hi tuak khawh a si.

(c)    A si na in, ngakchia nu te nih cun thatlonak kha thiltha tuahnak he tu in a lehrulh ti kan hmuh. Hawi le hna, hihi “A Nung Mi Pathian A Zum Mi Hna I Iang” ti cu a si ko hnga lo maw? Cu cu Bawi Zisuh Krih nih a zul tu hna kan tuah awk le kan zulh awk a si ti in Vailam cung tiang kai in a kan hmuh sak mi hi a si ko lo maw? A fiang ko mi cu, sal nu te nih “Huatnak” he lehrulh seh law, amah le a pawng kam mi hna caah daihnak, rualremnak, hnangamnak le a bik in ‘A Nung mi le Dawtu Pathian a sinak’ hi a langhter kho ti hnga lo.

A dongh nak ah,

Nihin kan sining chung zoh tikah mah miaknak le himnak caah hriamnaam he cun kan i that in kan i nawng lai lo nain, cu nak in tih a nung deuh mi pakhat le pakhat i entainak, mah pumpak thangthat kawlnak,  mah duhnak lawng i ruah in midang nak in Kan tthat deuh duh mi te hna hi (Filipi 2: 3) hrial i zuam u sih. Minung hna nihcun hi lungput hi a tlawm/ tam in kan ngei dih cio ko. Nangzong na ngei, kei zong ka ngei ve. Hlohdih cikcek i Zisuh bantuk si cu a har lai. Asi nain a percentage hi Krih kan zumhnak thawng in tthumh deuh cio kho u sih law zeitluk in dah a va tha in a va dawh hnga ti ka ruat.

A ngai te ti ahcun “KRIH NYIAN” or “Krih nih a ngeih mi lungput tu kan ngeih deuh awk a si (Filipi 2:5).” Cu lungput te he, kan ngeihmi ‘DAWTNAK’ hi midang caah rian a tuan mi, a thathnem mi le thil tha a chuah ter kho ding tu i zuam hna u sih. Pakhat le pakhat kan i tlaihchan nak, kan zawn kan i ruahnak, kan i upat nak, le kan i dawtnak hna thawng in mi vial te nih, hi hna hi Zisuh zultu an si tiah an hmuh khawh nak hnga i hne hna u sih tiah kan sawm hna.

Pathian nih nan sianginn kainak cio ah teinak in pe ko hna seh.

khaizanawl

                                               “Bawipa kan cungah a tha”

Bawipa cu ka cung i a thatnak vialte ruangah zeidah ka pek khawh lai  (Ps 116: 12).

PCCF unau vialte hna Philippines ram ah cacawng kho dirhmun kan phak khawh hi Bawipa kan cungah a thatnak a langhnak a si. Voikhat ah Tuu ruun hna cu tlimno a umnak hmun ah Tukhal nih a hruaihna. Tuu nih ramhring an tam I, an thau, andam an miltlor ngaingai. Cutik ah Tuu ngeitu nih siseh, midang zong nih Tuu ruun an ei mi cu tlimno tha a si, an tlonlennak hmun cu hmuntha a si ti an hngalh khawh. Tuu nih khan mah hi kan ei mi ram cu a si tiah a luak piak hna lo nain hngalh khawh a si ko. Tuu nih a ei mi cu rak luakpiak hna sehlaw a hmutu caah fih nung taktak a si ko hnga. Cuvebantuk in Pathian bia kan theih kan hngalh mi kan cawnmi, a thatuk mi hna hi kan i nunpi i nifatin kan nunnak ah lam hruaitu tha ah kan i ser khawh ahcun kan ei mi hi tlimno tha a si kha minih an hmuhkhawh lai, Hitihin Bible nih a ti kan ti , hihi kan cawn ning, kan cawnmi, tiah kan kaalawng in kan chimthan ahcun midang caah luak bantuk menmen fihnung a si ko.

Paul nih cun Pathian rian tuan hi, caantha (opportunity) tiah a hmuh.  Pathian rian a tuan khawh cu caantha a si tiah a hmuh. Jesuh Khrih thawngin Pathian cu mi vialte nih an zumh i a nawl an ngaih nakhnga riantuantu sinak ka hmuh a si, a ti (Rom 1:4-5). Roman 15:15 ah Pathian nih vel a ka ngeihnak cu Jentilemi sinah Jesuh a riantuantu sinak kan ngeih hi a si, a ti.  Cucaah Paul nih mission rian a tuan tikah Pathian a dawtnak a vel thawng lawnglawng in riantuan khawhnak a hmuhmi a si tiah a ruah. Cu lungput nih cun mission rian kha zaangdam tein a tuanter khawh. Judahmi sinah siseh Gentilemi hna sinah siseh rian a tuan tikah Pathian dawtnak ka lehrulhnak lam a si ti lungput in a tuan. Cucaah Salm catialtu nih Bawipa cu ka cung i a thatnak vialte ruangah zeidah ka pek khawh lai a rak ti ve (Ps 116: 12). Kannih zong Paul bantuk in midang caah rian a tuantu kan si khawh cu caantha a si tiah kan hmuh I, Pathian a kan dawtnak kan lehrulhnak lam a si ti lungput he kan tuan ahcun midang caah rian tuan piaktu si hi zaang a dam ngaingai ko hnga.

Paul bantukin Pathian dawtnak lehrulhnak caah nunnak pek in Pathian rian a tuanmi hna krihfabu tuanbia ah tampi kan hmuh hna. Laimi khrihfa riantuantu lakah pacan taktak a si mi  Rev. Chan Thang hi Pathian rian a tuannak le a rak i timhtuahning  kong biahalnak an tuah. A bia lehnak cu hitihin a si. “Bawipa Jesuh hna kan ca i fak tuk in temhinnak a tuarmi ka ruah tikah midang caah ka thazaang paam ve seh, ka thlan chuak ve seh, ti ruahchihnak he a rian ka rak i timh I ka tuan hi a si,” a ti.[1] Rev Chan Thang cu Lungler (Thantlang Peng) Khuami a si nain, Tlang Khua ah missionary in a thih tiang Pathian rian zumhawk tlak in a tuan. Paul nih a chimmi, Cucaah ka u le ka nau hna, Pathian a kan dawtnak a nganmi ruangah a nung in pekchanhmi raithawinak bantukin i pe tuah u, a rian ah aa pumpemi le cohlan awktlakmi si tuah u, cucu biaknak taktak Pathian kan pek awk biaknak cu a si, (Rom 12:1) ti hi Rev. Chan Thang  nun nih fiang ngai in a kan cawnpiak. Na cungah ka cungah Bawipa a thatnak ruatthan hmanh usih.

             Hlaphuah thiam Frances R. Havergal nih Pathian a kan dawtnak  a nganzia le a fale hna nih kan lehrulh a herh ve zia cu khrihfa hlabu 207 ah hitihin a langhter. Hi hla hi kan thinlung dihlak in sathan in athar in ruatthan hna sih.

            Nangca keimah ka thi, kathi nangca ka thlet

            Nangmah kha kan tlanh i, nunthan nak kha kan pek

            Nangmah caah kalu ka hloh, keica zeidah na hloh………

            Kapa umnak inntha, vancung a ceu umnak

            Vawlei ka um lio ah, a zapi ka chiahta

            Adihlak in ka chiahtakcang, zeidah nangna chiah tak?......

            Nangca a tam ka huah, holh chim khawh lo tiangin

            Hell in nang khamh awkah, fakbik mi kha ka in

            Nangmah caah a tam ka huah, zeidah kei ca nain ?.........

            Vancung ka umnak in, Khamhnak dawtnak kan put

            Tlanhnak a man lo in, ka dawt sual thlahnak he

            Nangmah ca laksawng tha kaput, keica zeidah na put?..........      

Bawipa cu kan cungah a that caah le a kandawtnak a nganmi ruang ah zeitin dah kan lehrulh khawh ve hna lai?????

Siang Zi

Cavite

---

[1] Joel ling, I Tonnak (Yangon: August, 2007), 45.

Kawltung lei ah tli hna usih!

PCCF hawi dawt hna, tuzing ah Pathian bia chimphuannak caan tha, caan sunglawi a kan petu kan biakmi Cung Nung Bik Pathian cu thangthat in um ko seh, cun PCCF hruaitu hna nan dihlak cung zong ah lawmhnak tampi ka ngei ti kha a hmasabik ah ka lunglomhnak van langhter ka duh. Tuzing I nan sinah I ruahti hna usih ti ka duh mi Bible cu: Filipi 3:12-14 tiang asi lai. Hi thil ah hin ka tlam a tlingcang ti a si lo I ka tlingcang ti zong a si fawn lo. Sihmanhsehlaw a ka ngeitu cu Krih kha a si cang caah cu thil cu ka ta a si khawhnak hnga kaa zuam lengmang.Ka u le ka nau hna, cu thil cu ka phancang tiah ka ruat hrimhrim lo; sihmanhsehlaw thil pakhat ka tuah mi cu, hnulei thil kha philh I hmailei thil banh I zuam kha a si.Cucaah kawltung leiah cun laksawng hmuh awkah khan ka tli I cu laksawng cu Pathian nih Krih Jesuh thawngin cunglei nunnak I a ka kawh hi asi.(Filipi 3:12-14).

                Elijah nih Elisha kha cawtum tuah hleihnih he lei a rak thuan kha a hmuh, amah cu a tuah hleihnihnak sinah cun a rak um. Elijah cu a pawng in a lan I a puan khan a hei cheh. Cun a cawtum kha a kaltak hna I Elijah cu a dawi.Cun, Bawipa nih Elijah cu phuchim in van ah a cawi hnik tikah khan Elijah le Elisha cu Gilgal in an I thawh cang. Cun Elijah nih Elisha cu a thawh i, “Hika ah hin rak um tuah tiah kan nawl; zeitintiah,“Bawipa nih Bethel tiang kal a ka fial ,” tiah a ti. Sihmanhsehlaw, Elisha nih Bawipa a nun bangin le nangmah hrimhrim na nun bangin, kan umtak lai lo,” tiah a ti.Cun profet fapa hna, Bethel I a um mi kha Elisha sinahcun an rak chuak I, “Bawipa nih nihin ah hin na bawipa cu na sinin a lak lai kha na hngal maw?” tiah an ti. Cun anih nih, “ ka hngalh; daite in um ko u,” tiah a ti hna. Bethel an phanh tikah Elijah nih cun a thawh than i, “Elisha, hika ah hin rak um tuah, tiah kan nawl; Bawipa nih Jeriko tiang kal a fial,” tiah a ti. Sihmanhsehlaw Elisha nih Bawipa a nun bangin le nangmah hrimhrim na nun bangin, kan umtak lai lo,” tiah a ti.Cun jerikoh an phan. Jerikoh cu an vun phan I Elijah nih cu Elisha kha hika ah hin rak um tuah tiah kan nawl; zeitintiah Bawipa nih Jordan tiang kal a ka fial tiah a ti. Sihmanhsehlaw Elisha nih Bawipa a nun bangin le nangmah hrimhrim na nun bangin, kan umtak lai lo,” tiah a ti.Cun Elijah le Elisha nih khan Profet fapa sawmnga hna kha an sawm hna I Jordan lei cu an kal. An tan dih in nangmah sin in lak ka si hlanah hin zeidah kan tuahpiak lai ka haltuah tiah a ti. Cun Elisha nih na thlarau hi a let hnih in ka co ter tuah tiah kan nawl a ti. Cun anih nih, “ thil har ngai na ka hal, a sinain, nangmah sin in lak ka si lio kha na ka hmuh ahcun, mah cu cu na ta a si ko lai sihmanhsehlaw na ka hmuh lo ahcun, cu bang cun a si lai lo tiah a ti. Cu bantuk tein Elisha nih a dongh tiang a zulh I amah sinin a Bawipa lak a si lio kha a hmuh caah laksawng cu a co taktak. 

U le nau hna “goal” (kan I ruahchanmi) ah kan kal lio ah hin harnak tampi, lungretheihnak le lungdonghnak kan tong ko lai cu hna cu philh in kan kawl (goal) a simi ah laksawng hmuh awk ah cun lung donglo te le teirial tein tli cio ko hna usih. PCCF unau hna kan sianginn kainak ah harnak tampi kan tong ko lai I a caan ah cun kan lung zong a dong ko lai sihmanhsehlaw kan hnu lei thil a simi harnak, lungretheihnak vialte kha philh I kan hmuh hnga ding laksawng nganpi conak ding caah Elisha nih a hnu lei thil a simi vialte kha a philh I laksawng hmuh dingah a Bawipa kha a dongh tiang a zulh bantukin kan Goal a simi ah cun lungsau le teimaknak he tli cio hna uhsih tiah kan sawm hna. A tu I kan harnak hi cu hmailei I kan hmuh hnga ding laksawng he cun tahchunh awk a tlak lo ti hi philh hlah uhsih. Kan hmuh hnga ding laksawng hi a sunglawi tuk hringhran lai dakaw. A reltu nan dihlak caah Bawipa nih thluachauhnak kan pek piak hram ko seh….Lawmhnak tampi he,,,

Van Thang

Cavite

Philippines

NUN ZIA KA THIAM CANG

Filipi 4:12 Cucaah khuazeika hmanh ah, zeitik caan paoh ah, ka paw a khim ah siseh ka rawl a ṭam ah siseh, tam tuk ka ngeih ah siseh, tlawm tuk ka ngeih ah siseh, lungsi hnangam tein um kha ka thiam cang.

Nun zia thiam kong  fiang lang ngai in Paul nih  Filipi cakuat chung ah a rak chim. Paul background kan zoh si ahcun; Greco – Roman chan lio ah miza ngai pakhat  a si i  -   Biaknak lei in Diaspora Jew lawng si loin Benjamin hrin, Pharisee a si,  Fim cawnnak  lei ah Greek holh hmang catang sang tak tak a ngei mi a si i, Uknak  lei in zoh tik zong ah Roman citizen aa tlaih mi a si fawn.

 Minung mit in zoh ah cun mitling tak tak a si. A mah nak mitling deuh an um kho ti hnga maw ti awk in a um. Asinain kha tluk a tling mi pa nih khan nun zia a rak thiam lo i, Pathian ka tanh ngai a ti lio ah, Pathian mi pawl a hrem tu le a that tu a rak si leh lam.

Bawi Khrih a sin ah dawtnak in aa langh nak tu nih khan nun zia thiam nak kha a rak pek ti kha kan ca thiang nih a kan cawn piak.

Zei ban tuk minung kan si hmanh ah Dawtnak kan ngeih lo ah cun Pakpalawng kan si zia kha Mithiang Paul nih a kan cawnpiak (1Cor 13: 1-3).

Philippines ram phan Lai mi zong har leng mang in mi khua le mi ram ah Fim nak kan rak cawng. Nikhatkhat cu kan hlawh tling te lai i Degrees le Fimnak he kan tlung cio te hna lai. Hi nih hin lung hnga ngam nak le nun zia thiam nak a kan pe ve te hrim lai lo.

Nikhatkhat cu mirum tak tak zong kan si te men lai. Mah zong nih daih nak le nunzia thiam nak a kan pe fawn lai lo.

Nikhatkhat cu minthang ropui tak tak ah kan i chuak te men lai. Mah zong nih cun lunglawmhnak le nuzia thiam nak a kan pe kho te fawn lai lo.

Nun ziathiam nak tak tak le Lunglawmhnak tak tak a kan pe kho tu cu Bawi Khrih nih a kan pek mi DAWTNAK kan cohlan in kan nun pinak thawng lawnglawng in a si. Cucu Dawtnak cu midang nih a kan cheuh  tik ah a tlum i, kan mah nih midang kan cheuh ve tik zong ah a tlum thiamthiam, leng ah kan caah lungthin le phunsa damnak a si.

Cathiang nih minung vial te cu thlacituhtu he a kan tahchunh i, a si zong kan si taktak fawn (Mk 4:3-9).

Bawi Khrih ah ka dawt mi ka U le ka Nua  hna, kan thlaici pawl hi lung ro cung ah le burbuk lak ah tuk sual hna hlah u sih.

DAWTNAK  vawilei tha cung ah,  Fimnak, Rumnak, Minthanak etc., thlaici pawl  hi kan tuh lawnglawng ah,  kan caah a tlamtling mi thei par kan zun khawh lai.

Dawtnak cu thlachiat a ruat i mi cungah zaangfahnak a ngei, a nak a chuak lo, a lung a puam lo, aa porhlaw lo, thlabulbal in khua a sa lo , a mah zawn lawng aa ruat lo, a thin a tawi lo, palhnak kha aa cinken peng lo, midang sualnak cungah khan diriam in a um lo, biatak tu ah khan aa lawm, a lung a dong bal lo, zumh nak a ngei, ruahchannak a ngei, a lung a sua i a thin a fual (1Cor 13: 4-7).

Ka biadonghnak ah, Bawi Khrih Dawtnak cohlan in kan i nun pi nak thawng lawnglawng in, kan nih zumtu dihlak, Nunzia a thiam mi le aa lawm mi,  kan si kho. Bawi Khrih ah ka U le ka Nua hna, Khua zei ka hmanh ah zei tik caan poah ah lungsi hnga ngam tein a um thiam mi si i zuam cio hram hna u sih! Kaa Lawm.